Zielona Tarcza Wschód, czyli jak lasy i mokradła mogą wzmocnić bezpieczeństwo i obronność Polski.
Autor: Client Earth
Data publikacji: 17/02/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Bezpieczeństwo i obronność | Ekologia | Ochrona środowiska | Polityka
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Projekt Zielona Tarcza Wschód to strategiczna inicjatywa mająca na celu wzmocnienie bezpieczeństwa Polski poprzez odbudowę i ochronę naturalnych ekosystemów wzdłuż północnej i wschodniej granicy kraju. Kluczową koncepcją jest wykorzystanie przyrody – lasów, mokradeł i rzek – jako naturalnych barier utrudniających dostęp dla potencjalnego agresora. Przywrócenie naturalnych procesów, takich jak meandryzacja rzek czy renaturyzacja torfowisk, zwiększa retencję wodną, poprawia bioróżnorodność oraz stanowi istotny element obronności. Projekt integruje cele militarne z ekologicznymi i społecznymi, w tym zwiększenie odporności na zmiany klimatu, ochronę zasobów wodnych, żywnościowych i energetycznych oraz wsparcie rozwoju lokalnych społeczności.
Wdrażanie działań obejmuje zmianę zarządzania lasami, ograniczenie gospodarki leśnej na rzecz naturalnej sukcesji, restrykcje dotyczące infrastruktury liniowej oraz odtwarzanie mokradeł i naturalnego biegu rzek. Inwestycje często nie wymagają znacznych nakładów finansowych, a niekiedy generują oszczędności dzięki ograniczeniu prac utrzymaniowych. Projekt wpisuje się w unijne regulacje dotyczące odbudowy zasobów przyrodniczych i powinien być koordynowany z krajowymi planami odnowy środowiska. Działania na poziomie Unii Europejskiej rekomendują zwiększenie budżetu na ochronę bioróżnorodności oraz wsparcie „zielonych” rozwiązań w obszarze obronności.
Zielona Tarcza Wschód to nowoczesna strategia obronna łącząca przeciwdziałanie zagrożeniom militarnym i klimatycznym, która służy zarówno ochronie środowiska, jak i bezpieczeństwu państwa oraz jego obywateli.
Wnioski
Wnioski
1. Integracja działań na rzecz odbudowy i ochrony zasobów przyrodniczych stanowi istotny element wzmacniania bezpieczeństwa narodowego, pokazując jak ekosystemy mogą służyć zarówno celom obronnym, jak i przeciwdziałaniu skutkom kryzysów klimatycznych.
2. Skuteczne wdrożenie Zielonej Tarczy Wschód wymaga wielosektorowej współpracy między ministerstwami, odpowiednimi instytucjami państwowymi oraz samorządami terytorialnymi, co umożliwi kompleksowe zintegrowanie działań legislacyjnych, finansowych i operacyjnych.
3. Strategiczna zmiana zarządzania gospodarką leśną, polegająca na ograniczeniu eksploatacji drewna, pozostawieniu naturalnych procesów sukcesji i utrzymaniu martwego drewna, podnosi zarówno bioróżnorodność, jak i efektywność naturalnych barier obronnych trudno dostępnych dla potencjalnego agresora.
4. Renaturyzacja rzek i odtwarzanie mokradeł, poprzez przywracanie naturalnego meandrowania koryt rzecznych oraz ograniczenie drenowania terenów podmokłych, sprzyja zwiększeniu retencji wodnej i tworzeniu naturalnych przeszkód, co ma kluczowe znaczenie dla zarządzania ryzykiem powodziowym i suszowym, jak również dla obronności granic.
5. Ochrona środowiska przyrodniczego jako element infrastruktury krytycznej wymaga uwzględnienia i zabezpieczenia adekwatnych środków finansowych na poziomie krajowym i unijnym, a także aktywnego udziału Polski jako lidera sojuszu państw graniczących na wschodniej granicy UE, celem wspólnego wzmocnienia bezpieczeństwa unijnego poprzez zielone rozwiązania.
6. Zaangażowanie organizacji pozarządowych oraz lokalnych społeczności odgrywa kluczową rolę nie tylko w konsultacjach i edukacji ekologicznej, ale także w realizacji praktycznych działań na rzecz przyrodniczej odbudowy i wsparcia obronności, co wymaga budowania trwałych mechanizmów współpracy i dialogu społecznego.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Wdrożenie zintegrowanej strategii zarządzania środowiskiem naturalnym w kontekście obronności, obejmującej ochronę i odbudowę ekosystemów leśnych, wodnych oraz mokradeł, z uwzględnieniem ich funkcji utrudniających przemieszczanie się potencjalnego agresora.
2. Zmiana praktyk gospodarki leśnej na obszarach przygranicznych poprzez ograniczenie pozyskania drewna, pozostawianie martwego drewna oraz naturalnych przeszkód, co przyczyni się do zwiększenia odporności terenów leśnych jako naturalnych barier obronnych.
3. Renaturyzacja rzek oraz przywracanie naturalnej meandryzacji i retencji wodnej, w tym zakaz niszczenia bobrzych tam i żeremi, w celu stworzenia efektywnych przeszkód hydrologicznych i zwiększenia bioróżnorodności, wspierających zarówno cele obronne, jak i adaptacyjne związane ze zmianami klimatu.
4. Zaprojektowanie i wdrożenie mechanizmów finansowego wsparcia, takich jak systemy dopłat dla rolników, umożliwiających ekstensywną gospodarkę rolną oraz renaturyzację terenów podmokłych i torfowisk, co pozwoli na zachowanie i odbudowę ich funkcji ekologicznych i obronnych.
5. Wzmocnienie współpracy międzysektorowej na poziomie centralnym, angażującej odpowiednie ministerstwa, instytucje państwowe i służby mundurowe w celu koordynacji działań na rzecz Zielonej Tarczy Wschód, ze szczególnym uwzględnieniem synchronizacji z Krajowym Planem Odbudowy Zasobów Przyrodniczych.
6. Aktywne uczestnictwo Polski w negocjacjach unijnego budżetu na lata 2028–2034 z celem zabezpieczenia dedykowanych środków finansowych na odbudowę bioróżnorodności i rozwój „błękitno-zielonej infrastruktury”, stanowiącej integralny element wzmocnienia bezpieczeństwa granic wschodnich Unii Europejskiej.