Wykorzystanie środków Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa
Autor: Najwyższa Izba Kontroli
Data publikacji: 04/12/2025
Tematyka: Administracja publiczna | Budownictwo | Mieszkalnictwo | Polityka społeczna | Rodzina
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Kontrola dotycząca wykorzystania środków Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa (RFRM) ujawniła szereg nieprawidłowości w funkcjonowaniu Krajowego Zasobu Nieruchomości (KZN) oraz jednostek powiązanych. Zidentyfikowano m.in. naruszenia zasad jawności i racjonalności wydatkowania funduszy publicznych, obejście przepisów Prawa zamówień publicznych, niedopuszczalne umowy i brak zabezpieczenia interesów spółek, a także nadmierne wydatki na luksusowe auta, noclegi oraz działania promocyjne. Zarząd działał często bez wymaganego nadzoru Rady Nadzorczej, a polityka wynagrodzeń i zatrudnienia była prowadzona nieprawidłowo. Dodatkowo odnotowano brak planowania oraz nadzoru nad inwestycjami i zawieranie umów bez zabezpieczeń finansowych. W efekcie w trybie postępowań przygotowawczych złożono zawiadomienia do prokuratury i rzecznika dyscypliny finansów publicznych.
Podkreślono również, że minister zarządzający Funduszem miał ograniczony wpływ na bieżące decyzje oraz rozpatrywanie wniosków o wsparcie, które często były rozpatrywane z naruszeniem norm prawnych, w tym terminów. Wskazano na niejasności interpretacyjne dotyczące przepisów ustawy o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa, zwłaszcza w kontekście umarzania udziałów przez gminy.
W wyniku kontroli skierowano rekomendacje dotyczące strictejszego nadzoru, poprawy procesów decyzyjnych oraz racjonalizacji wydatków. Zarządy spółek poddano wymianie, a instrukcje nadzorcze zaostrzeniu, co ma sprzyjać usprawnieniu efektywnego i zgodnego z prawem gospodarowania środkami publicznymi w ramach wspierania rozwoju mieszkalnictwa.
Wnioski
Wnioski
1. Realizacja zadań związanych z rozdziałem i wydatkowaniem środków Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa była obarczona licznymi nieprawidłowościami, w tym naruszeniami zasad jawności, przejrzystości i racjonalności gospodarowania środkami publicznymi oraz obchodzeniem przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych, co negatywnie wpłynęło na efektywność i transparentność działań.
2. Wystąpiły znaczące deficyty w nadzorze i monitoringu realizacji przedsięwzięć inwestycyjno-budowlanych finansowanych ze środków Funduszu, co związane było z brakiem ustawowych obowiązków dla ministrów zarządzających Funduszem w zakresie bieżącej oceny stanu realizacji oraz efektów podejmowanych działań, skutkując niedostatecznym gromadzeniem danych i niemożnością terminowego reagowania na pojawiające się ryzyka.
3. Zarządy spółek realizujących projekty mieszkaniowe wykazywały niegospodarność i brak należytej staranności, przejawiając się m.in. w zawieraniu umów bez odpowiednich zabezpieczeń finansowych, nieuzasadnionych wydatkach na cele promocyjne i luksusowe usługi oraz łamaniu zasad korporacyjnych poprzez działania bez wymaganych zgód rad nadzorczych.
4. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej nie w pełni efektywnie realizowało swoje kompetencje związane z dochodzeniem roszczeń wobec gmin w przypadku niewłaściwego wykorzystania środków Funduszu, mimo podejmowanych działań wyjaśniających i windykacyjnych, co wskazuje na konieczność wzmocnienia mechanizmów egzekucji finansowej i prawnej.
5. Istotnym problemem była niekompletność i nieterminowość sprawozdawczości oraz brak koordynacji dotyczącej monitorowania realizacji inwestycji, co poważnie ograniczało możliwość przeprowadzenia rzetelnej oceny efektywności i zgodności działań z obowiązującymi regulacjami oraz umowami.
6. Podejmowane działania naprawcze, w tym odwołania dotychczasowych prezesów spółek i wprowadzanie nowych zarządów, stanowią krok w kierunku poprawy zarządzania i eliminacji nieprawidłowości, jednak skuteczność tych zmian wymaga dalszego stałego nadzoru oraz systemowego wzmocnienia kontroli i transparentności w obszarze gospodarki zasobami mieszkaniowymi.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Należy wprowadzić kompleksowe regulacje ustawowe dotyczące polityki mieszkaniowej, które precyzyjnie określą cele i oczekiwane efekty działania Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa oraz nałożą obowiązek systematycznego monitorowania i oceny realizowanych przedsięwzięć przez ministra zarządzającego Funduszem.
2. Konieczne jest ustanowienie mechanizmów zapewniających równe i adekwatne do faktycznych potrzeb społeczności lokalnych finansowanie inwestycji mieszkaniowych, w tym przeprowadzenie rzetelnej analizy zapotrzebowania na mieszkania społeczne przed udzieleniem wsparcia finansowego.
3. Rekomenduje się wzmocnienie nadzoru nad realizacją inwestycji mieszkaniowych, w szczególności poprzez ustanowienie obowiązku bieżącego i transparentnego monitoringu stanu zaawansowania prac oraz terminowego rozliczania środków finansowych przyznanych w ramach Funduszu.
4. W celu podniesienia efektywności zarządzania i gospodarowania środkami Funduszu, należy wprowadzić obowiązek regularnego raportowania oraz audytu działalności Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych, ze szczególnym uwzględnieniem zgodności umów powierzenia i zasad wydatkowania środków.
5. Zaleca się skoordynowanie działań ministerstw odpowiedzialnych za budownictwo oraz politykę mieszkaniową, by zapewnić spójność planowania, finansowania oraz realizacji programów społecznego budownictwa mieszkaniowego, eliminując dotychczasowe luki organizacyjne i legislacyjne.
6. Należy rozważyć przeniesienie kompetencji związanych z realizacją przedsięwzięć społecznych w zakresie budownictwa mieszkaniowego do jednego, dedykowanego organu lub ministra, celem usprawnienia zarządzania i redukcji rozproszenia odpowiedzialności kompetencyjnej.