ROZWODY POZASĄDOWE – KONSEKWENCJE DLA TRWAŁOŚCI I STABILNOŚCI INSTYTUCJI MAŁŻEŃSTWA
Autor: Ordo Iuris
Data publikacji: 14/04/2026
Tematyka: Demografia | Polityka | Polityka społeczna | Prawo | Rodzina | Społeczność
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport Fundacji Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris analizuje konsekwencje wprowadzenia rozwodów pozasądowych, krytycznie oceniając ustawę z dnia 6 marca 2025 r. Zwraca uwagę, że choć celem legislacyjnym jest zwiększenie efektywności systemu prawnego i odciążenie sądów, zaproponowane rozwiązania są nieproporcjonalne i zagrażają trwałości małżeństwa jako fundamentalnej instytucji społecznej i konstytucyjnej. Łatwiejszy dostęp do rozwodów pozasądowych mógłby osłabić odpowiedzialność małżonków i zmienić społeczne postrzeganie małżeństwa, przesuwając granicę między przejściowymi trudnościami a decyzją o rozstaniu. Taka zmiana może skutkować wzrostem liczby rozwodów, a także wpływać na obniżenie motywacji do inwestowania w związek oraz prowadzić do zniechęcenia do posiadania dzieci, pogłębiając kryzys demograficzny. Raport podkreśla również ryzyko osłabienia ochrony stron bardziej podatnych na presję i nierówną pozycję ekonomiczną, przede wszystkim kobiet. Autorzy wskazują, że prawo rodzinne powinno wspierać długoterminowe cele małżeństwa, a nie ułatwiać szybkie rozwiązywanie relacji na rzecz krótkoterminowej satysfakcji. W ocenie Instytutu, proponowane zmiany nie uwzględniają złożoności małżeństwa jako zależności społecznej i rodzinnej, a także znaczenia stabilnego środowiska dla dobra dzieci. Wnioskują o skierowanie ustawy do ponownego rozpatrzenia, zwracając uwagę na potrzebę zachowania równowagi między efektywnością systemu a ochroną wartości konstytucyjnych.
Wnioski
Wnioski
1. Wprowadzenie rozwodów pozasądowych, mimo deklarowanego celu odciążenia wymiaru sprawiedliwości, niesie ze sobą poważne ryzyko osłabienia trwałości instytucji małżeństwa, gdyż upraszczając i przyspieszając procedurę rozwodową, może prowadzić do zwiększenia liczby rozwiązywanych związków małżeńskich oraz obniżenia ich stabilności.
2. System pozasądowego rozwiązywania małżeństw znosi istotne zabezpieczenia obecne w procedurach sądowych, takie jak kontrola nad dobrem dziecka czy ochrona słabszej strony umowy małżeńskiej, co może skutkować zwiększeniem nierówności i narażeniem ekonomicznie słabszych małżonków na niekorzystne warunki rozwodowe.
3. Istnieje głęboki konflikt między krótkoterminowymi aspiracjami samorealizacyjnymi małżonków a celami długofalowego utrzymania stabilności związku; prawo rodzinne powinno wspierać długoterminowe zobowiązania, a nie upraszczać wyjście z małżeństwa na rzecz chwilowego komfortu osobistego.
4. Rozdzielenie statusu małżeństwa na dwie kategorie – z dziećmi i bez dzieci – poprzez ułatwione rozwody pozasądowe jedynie dla tych drugich, może tworzyć niekorzystne bodźce demograficzne, zniechęcając do posiadania potomstwa i pogłębiając kryzys demograficzny.
5. Małżeństwo, jako instytucja o doniosłym znaczeniu konstytucyjnym i społecznym, nie powinno być traktowane jak zwykły kontrakt cywilnoprawny, co wymaga od ustawodawcy zachowania szczególnej ostrożności i adekwatności w doborze środków legislacyjnych dotyczących jego rozwiązania.
6. Efektywność systemu prawnego w zakresie rozwiązywania sporów małżeńskich powinna być zwiększana przede wszystkim poprzez reformy organizacyjne i proceduralne wymiaru sprawiedliwości, a nie przez przenoszenie odpowiedzialności za rozwody do trybu administracyjnego, co może niekorzystnie wpływać na ochronę wartości rodzinnych.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Wprowadzenie rozwodów pozasądowych powinno być poprzedzone gruntowną analizą potrzeb i skutków społecznych, z uwzględnieniem ochrony trwałości i stabilności małżeństwa jako podstawowej komórki społecznej, zgodnie z wartościami konstytucyjnymi.
2. System prawny powinien wzmacniać rolę sądu jako ośrodka kontroli i ochrony stron, zwłaszcza słabszych ekonomicznie czy emocjonalnie małżonków, poprzez zapewnienie odpowiednich gwarancji i mechanizmów przeciwdziałających asymetrii w podejmowaniu decyzji o rozwodzie.
3. Procedury rozwodowe winny sprzyjać refleksji i deeskalacji konfliktu, a nie jedynie szybkiemu zakończeniu małżeństwa, dlatego istotne jest zachowanie czasu i stopnia komplikacji procesu jako elementu ochrony dobra rodzinnego i dzieci.
4. Legislacja dotycząca rozwodów powinna uwzględniać długoterminowe cele samorealizacji małżonków, promując stabilne i odpowiedzialne podejście do utrzymania relacji małżeńskiej, a nie jedynie realizację chwilowych preferencji czy natychmiastowej satysfakcji jednostkowej.
5. W polityce rodzinnej oraz prawodawstwie należy przeciwdziałać tworzeniu zachęt, które mogłyby prowadzić do odkładania decyzji o rodzicielstwie lub rezygnacji z posiadania dzieci z powodu obaw o trwałość i bezpieczeństwo małżeństwa.
6. Zamiast przenoszenia rozstrzygnięć rozwodowych poza wymiar sprawiedliwości, warto skoncentrować się na reformach organizacyjnych i proceduralnych wymiaru sądowego, mających na celu zwiększenie jego efektywności przy jednoczesnym zachowaniu ochronnej funkcji instytucji małżeństwa.