PROWADZENIE POSTĘPOWAŃ PRZYGOTOWAWCZYCH W SPRAWACH KARNYCH SKARBOWYCH PRZEZ KRAJOWĄ ADMINISTRACJĘ SKARBOWĄ
Autor: Najwyższa Izba Kontroli
Data publikacji: 13/02/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Ekonomia | Gospodarka i rynek pracy | Podatki | Prawo
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Kontrola objęła prowadzenie postępowań przygotowawczych w sprawach karnych skarbowych w wyznaczonych urzędach skarbowych, ze szczególnym uwzględnieniem spraw dotyczących przestępstw skarbowych, wykroczeń oraz naruszeń ustawy o rachunkowości. Analizowano 243 informacje o podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego oraz 351 postępowań przygotowawczych, w których podejmowano decyzje o zawieszeniu, umorzeniu, wszczęciu dochodzenia lub skierowaniu aktów oskarżenia. W większości urzędów procedury były prowadzone prawidłowo, jednak w jednym stwierdzono liczne nieprawidłowości, m.in. związane z opóźnieniami we wszczynaniu postępowań oraz nierzetelnym ich prowadzeniem. W trzech urzędach odnotowano przypadki opóźnień nawet do kilku lat w rozpoczęciu procedur oraz uchybienia w terminowym sporządzaniu aktów oskarżenia i informowaniu prokuratury. Znacząca liczba spraw z ustawy o rachunkowości oraz zewnętrznych informacji o podejrzeniu czynów karalnych generowała duże obciążenie kadrowe, co wpływało na efektywność działania komórek SKK. W związku z tym podjęto działania organizacyjne mające na celu wyrównanie obciążenia pracowników oraz nadanie priorytetów sprawom z krótkim terminem przedawnienia. Pomimo to w kilku urzędach wykryto braki w dokumentacji decyzji o odstąpieniu od zawiadomień oraz niewłaściwe stosowanie instytucji czynnego żalu. Ogólnie kontrola wskazała na potrzebę doskonalenia procesów organizacyjnych i procedur, zwłaszcza w aspekcie terminowości oraz rzetelności prowadzenia postępowań karnych skarbowych.
Wnioski
Wnioski
1. W urzędach skarbowych występują istotne niespójności i niedoskonałości w dokumentowaniu stosowania instytucji czynnego żalu oraz prawnie skutecznej korekty, co skutkuje brakiem kompleksowego i jednolitego podejścia do oceny przesłanek odstąpienia od wszczęcia postępowania karnego skarbowego.
2. Nierzetelne prowadzenie postępowań przygotowawczych, w tym zwłoki w ich wszczynaniu, brak właściwego monitorowania terminów oraz niewłaściwe dokumentowanie decyzji administracyjnych, wpływa negatywnie na efektywność i prawidłowość działań organów ścigania w zakresie zwalczania przestępstw skarbowych.
3. Występują poważne braki organizacyjne i proceduralne, takie jak nieprzekazywanie wniosków do sądu w ustawowych terminach, nieinformowanie obrońców o zmianach w organie prowadzącym postępowanie czy pomijanie niektórych czynów zabronionych w aktach sprawy, co narusza podstawowe prawa procesowe i osłabia zaufanie do organów postępowania.
4. Pomimo wprowadzanych reorganizacji i działań naprawczych, nie wszystkie działania towarzyszące reformom pionów karnych skarbowych są przeprowadzane w sposób prawidłowy, co ujawnia konieczność dalszego doskonalenia wewnętrznych regulacji oraz nadzoru nad realizacją zadań w zakresie postępowań karnych i karnych skarbowych.
5. Wśród analizowanych urzędów widoczny jest postęp w wyrównywaniu obciążenia pracą pracowników komórek specjalizujących się w sprawach karnych skarbowych, co przekłada się na poprawę efektywności i terminowości prowadzonych postępowań, jednak nadal wymagane jest systematyczne monitorowanie i optymalizacja tych procesów.
6. Brak jednolitych, precyzyjnych i spójnych procedur dotyczących stosowania przesłanek negatywnych i kryteriów oceny społecznej szkodliwości czynów zabronionych powoduje zróżnicowane praktyki w poszczególnych urzędach, co wpływa na niejednolite traktowanie podatników i wymaga standaryzacji oraz zwiększenia przejrzystości decyzji administracyjnych.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Należy przeprowadzić kompleksową aktualizację regulaminów i procedur organizacyjnych w celu jednoznacznego określenia zakresu obowiązków oraz kompetencji pracowników poszczególnych działów, ze szczególnym uwzględnieniem nadzoru i koordynacji działań w ramach pionów karnych skarbowych.
2. Zaleca się wprowadzenie obligatoryjnych szkoleń oraz stałego doskonalenia kwalifikacji pracowników komórek SKK, aby zapewnić ich odpowiednie przygotowanie do realizacji obowiązków, w tym również w zakresie obsługi systemów informatycznych niezbędnych do prowadzenia postępowań.
3. Konieczne jest usprawnienie infrastruktury technicznej poprzez modernizację sprzętu komputerowego oraz zapewnienie pełnych uprawnień do systemów informatycznych, co pozwoli na efektywne i terminowe prowadzenie postępowań karnych i karnych skarbowych.
4. Wprowadzenie mechanizmów systematycznego monitoringu i analizy obciążenia pracą pracowników komórek SKK, umożliwiających równomierne rozdzielenie zadań oraz minimalizację dysproporcji w liczbie prowadzonych spraw, co przyczyni się do zwiększenia efektywności i terminowości działań.
5. Należy zapewnić ścisłe przestrzeganie obowiązujących przepisów proceduralnych, zwłaszcza w zakresie dokumentowania oceny społecznej szkodliwości czynów zabronionych, stosowania instytucji czynnego żalu oraz rzetelnego dokumentowania podstaw odstąpienia od wszczęcia postępowań.
6. Rekomenduje się wdrożenie skutecznego nadzoru nad terminowością podejmowanych działań procesowych, w tym terminowego składania wniosków o przedłużenie dochodzeń, aby uniknąć opóźnień i zagrożeń wynikających z przedawnienia postępowań.