Nauczycielki i nauczyciele o pracy w zawodzie. Wyniki Międzynarodowego Badania Nauczania i Uczenia się TALIS 2024
Autor: Instytut Badań Edukacyjnych
Data publikacji: 07/10/2025
Link źródłowy: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport z badania TALIS 2024 przedstawia kondycję psychofizyczną oraz poziom stresu zawodowego nauczycieli klas 5–8 w Polsce na tle międzynarodowym. Polska plasuje się nieco poniżej średniej krajów TALIS 49 i UE 22 pod względem odsetka nauczycieli doświadczających stresu „w dużym” lub „znacznym” stopniu (38% wobec 43%). Poziom stresu jest zróżnicowany regionalnie, przy czym wyższy stres obserwuje się w krajach anglosaskich, a niższy w republikach postsowieckich i krajach bałkańskich. Najczęściej wskazywanymi źródłami stresu w Polsce są odpowiedzialność za wyniki uczniów, rozwiązywanie problemów zgłaszanych przez rodziców oraz nadmiar obowiązków administracyjnych. Ponadto istotnym czynnikiem obciążającym nauczycieli jest konieczność utrzymania dyscypliny oraz troska o dobrostan społeczny i emocjonalny uczniów.
Analiza według płci wykazuje, że kobiety częściej niż mężczyźni dostrzegają negatywny wpływ pracy na zdrowie psychiczne i fizyczne oraz odczuwają mniejszą równowagę między życiem zawodowym a prywatnym. Z kolei doświadczenie zawodowe nie redukuje poziomu stresu, ale koreluje z większą świadomością negatywnych skutków pracy dla zdrowia oraz mniejszą dostępnością czasu na życie osobiste.
Pomimo wysokiego stresu, aż 80% nauczycieli wyraża zadowolenie z warunków zatrudnienia poza wynagrodzeniem, które oceniane jest nisko. Tygodniowy wymiar pracy pozostaje na poziomie 40 godzin, zróżnicowanie w zakresie potrzeb uczniów oraz wyzwania związane z obecnością migrantów i uczniów o specjalnych potrzebach stanowią codzienność polskich szkół. Stres zawodowy nauczycieli związany jest zarówno z wymiarami systemowymi, jak i specyficznymi wymogami nauczycielskiej pracy, co podkreśla konieczność adekwatnego wsparcia organizacyjnego i rozwoju zasobów osobistych w celu łagodzenia negatywnych skutków stresu.
Wnioski
Wnioski
1. Satysfakcja zawodowa nauczycieli jest wynikiem złożonej oceny zarówno pracy w zawodzie, jak i warunków pracy w konkretnej szkole. Wskaźniki te są mierzone odrębnie i agregowane, co pozwala na precyzyjniejsze monitorowanie aspektów wpływających na dobrostan nauczycieli, wskazując na potrzebę kompleksowego podejścia do poprawy warunków pracy edukatorów.
2. Metodologia badania TALIS 2024 została opracowana z uwzględnieniem wysokich standardów jakości, uwzględniając specyfikę międzynarodowych porównań i różnorodność systemów edukacyjnych. Zastosowanie zaawansowanych technik ważenia i skalowania danych umożliwia uzyskanie reprezentatywnych i porównywalnych wyników na poziomie krajowym i międzynarodowym.
3. Badanie podkreśla subiektywny charakter zgromadzonych danych, bazujących na samoopisowych deklaracjach nauczycieli i dyrektorów. Jest to kluczowe w interpretacji wyników, zważywszy na potencjalne różnice między opiniami a obiektywnymi statystykami, co sugeruje konieczność uzupełniania badania o dane z innych źródeł dla pełniejszej analizy.
4. Wskazane jest ostrożne interpretowanie powiązań korelacyjnych między różnymi zmiennymi badania, szczególnie w kontekście potencjalnych związków przyczynowo-skutkowych, które nie mogą być jednoznacznie potwierdzone bez przeprowadzenia badań eksperymentalnych. Pozwala to na formułowanie hipotez, ale wymaga dodatkowej weryfikacji.
5. Adaptacja narzędzi badawczych do zróżnicowanych warunków kulturowych i systemowych różnych krajów była priorytetem, co zwiększa wiarygodność i trafność uzyskanych danych. Przyjęcie schematu rotacyjnego kwestionariuszy zminimalizowało obciążenie respondentów, poprawiając jednocześnie jakość i kompletność odpowiedzi.
6. Profesjonalne poczucie własnej skuteczności nauczycieli w kluczowych obszarach dydaktycznych, jak angażowanie uczniów czy wspieranie myślenia krytycznego, jest ważnym aspektem ich dobrostanu zawodowego i może stanowić punkt wyjścia do planowania działań rozwojowych i szkoleń ukierunkowanych na podnoszenie jakości nauczania.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Zintensyfikować procesy indywidualizacji kształcenia poprzez systematyczne doskonalenie zawodowe nauczycieli w obszarze pracy z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych oraz wykorzystania nowoczesnych narzędzi cyfrowych, celem podniesienia jakości nauczania i lepszego dostosowania metod dydaktycznych do różnorodności uczniowskiej.
2. Wzmocnić strategie i działania na rzecz przeciwdziałania przemocy i dręczeniu w środowisku szkolnym, poprzez budowanie pozytywnego klimatu szkoły oraz promowanie relacji opartych na wzajemnym szacunku między nauczycielami a uczniami, a także zapewnienie dostępu do wsparcia dla uczniów potrzebujących pomocy.
3. Podjąć działania na rzecz poprawy poczucia skuteczności zawodowej nauczycieli poprzez skuteczne dopasowanie oferty doskonalenia zawodowego do ich rzeczywistych potrzeb i specyfiki pracy, uwzględniając różnice systemowe i kulturowe, co sprzyja wzrostowi zaangażowania i efektywności w realizacji celów edukacyjnych.
4. Rozwijać kompetencje przywódcze dyrektorów szkoły z uwzględnieniem modelu przywództwa relacyjnego, które koncentruje się na budowaniu jasnej wizji placówki oraz wzmacnianiu pozytywnych relacji w zespole pedagogicznym, co przeciwdziała konfliktom i poprawia ogólną atmosferę pracy.
5. Systematycznie monitorować oraz analizować dane dotyczące dobrostanu i satysfakcji zawodowej nauczycieli, wykorzystując zaawansowane narzędzia badań samoopisowych, co umożliwi szybką identyfikację czynników negatywnie wpływających na motywację i zatrzymanie pracowników oświaty w zawodzie.
6. Uwzględnić różnorodność dróg wejścia do zawodu nauczyciela w polityce rekrutacyjnej i systemie wsparcia kariery, rozwijając programy adaptacyjne i mentoringowe, które zabezpieczą stabilność zatrudnienia i efektywne rozpoczęcie ścieżki zawodowej przez nauczycieli „drugiej kariery” oraz młodych absolwentów.