Kiedy pękają tamy. O państwie, wspólnocie i zarządzaniu kryzysem
Autor: Fundacja Batorego
Data publikacji: 21/10/2025
Tematyka: Administracja publiczna | Bezpieczeństwo i obronność | Infrastruktura | Logistyka | Ochrona środowiska | Polityka | Polityka społeczna | Samorząd terytorialny | Społeczność
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport dotyczący powodzi w 2024 roku wskazuje na liczne wyzwania związane z zarządzaniem kryzysowym i komunikacją w sytuacjach nadzwyczajnych. Występują poważne problemy koordynacyjne, komunikacyjne oraz proceduralne na różnych szczeblach administracji, co utrudnia skuteczną reakcję i wsparcie poszkodowanych. Eksperci podkreślają, że kluczowe jest przygotowanie na intensyfikację zjawisk powodziowych, które są potęgowane przez zmiany klimatyczne, lokalne uwarunkowania terenowe oraz krótkowzroczną politykę przestrzenną.
Zabudowa terenów zalewowych wynika z napięć między lokalnymi potrzebami fiskalnymi a koniecznością ograniczania ryzyka powodziowego, co dodatkowo komplikuje ochronę. System wsparcia i ewakuacji wymaga ujednolicenia procedur oraz wprowadzenia obowiązkowych i natychmiastowych rozkazów ewakuacyjnych, dając również silniejsze uprawnienia strażakom i lokalnym liderom. Istotne jest również tworzenie platform informacyjnych wspomagających przekazywanie danych na wszystkich poziomach administracji.
Medialne narracje dotyczące kryzysu są podzielone między krytykę instytucji publicznych a podkreślanie roli społeczeństwa obywatelskiego i organizacji pozarządowych. Kanał Zero, jako przykład mediów społecznościowych, odegrał rolę zarówno informacyjną, jak i emocjonalną, choć zdarzały się tam również błędy i dezinformacje.
Całość raportu wskazuje na konieczność systemowych reform, konsolidacji kompetencji oraz poprawy komunikacji, aby zwiększyć efektywność działań i budować zaufanie społeczne w obliczu nasilających się zagrożeń powodziowych.
Wnioski
Wnioski
1. Skuteczność zarządzania kryzysowego podczas powodzi 2024 roku była ograniczona przez brak koordynacji i komunikacji pomiędzy poziomami administracji oraz instytucjami zaangażowanymi w reagowanie, co podkreśla potrzebę integracji działań i jasnego podziału kompetencji w systemie wielopoziomowym.
2. Wysoki poziom autonomii decyzyjnej samorządów w sytuacjach kryzysowych wymaga wsparcia ze strony państwa centralnego poprzez instytucjonalizację pełnomocnika do zarządzania kryzysowego, który zapewnia automatyzm proceduralny oraz odciążenie lokalnych władz, umożliwiając im skoncentrowanie się na współpracy z organizacjami społecznymi.
3. Problemy operacyjne, takie jak nieskuteczna komunikacja, brak aktualnych danych i opóźnienia w reagowaniu kluczowych instytucji (np. Wód Polskich), wskazują na konieczność wdrożenia standaryzowanych narzędzi operacyjnych, checklist i procedur minimalizujących ryzyko błędów i usprawniających przepływ informacji w trakcie zdarzeń kryzysowych.
4. Konieczne jest przeformułowanie podejścia legislacyjnego względem planowania przestrzennego i prawa wodnego, uwzględniające rygorystyczne monitorowanie zgodności działań jednostek samorządowych z mapami zagrożeń powodziowych oraz rozważenie systemów rekompensat dla ograniczeń własności w imię ochrony przeciwpowodziowej.
5. Powódź ujawniła istotne deficyty w relacyjnym modelu państwowości, podkreślając potrzebę trwałego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego oraz organizacji społecznych jako integralnych i aktywnych uczestników zarządzania kryzysowego, a nie jedynie jako uzupełnienie działań państwa.
6. Narracje medialne i społeczno-polityczne zawiązane wokół powodzi odzwierciedlały głębokie napięcia strukturalne, takie jak brak transparentności i poczucie nierównego traktowania, co wskazuje na potrzebę budowania mechanizmów komunikacji opartych na wiarygodności i dialogu, aby przeciwdziałać dezinformacji i wzmacniać zaufanie społeczne.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Należy stworzyć i umocnić mechanizmy skutecznej koordynacji między administracją rządową a samorządami lokalnymi, eliminując bariery w przepływie informacji oraz wprowadzając jasny podział odpowiedzialności, co pozwoli ograniczyć praktyki wzajemnego obwiniania się i usprawni podejmowanie działań w sytuacjach kryzysowych.
2. Konieczne jest włączenie organizacji społecznych i lokalnych liderów do systemu zarządzania kryzysowego poprzez trwałe, formalne porozumienia oraz rozszerzenie ich reprezentacji w zespołach zarządzania kryzysowego, co zwiększy potencjał obywatelskiego współzarządzania oraz poprawi efektywność mobilizacji i wykorzystania zasobów społecznych.
3. Wdrożenie systematycznego wyciągania wniosków z doświadczeń kryzysów i ich integracja z kulturą organizacyjną instytucji publicznych, łącznie z zabezpieczeniem ciągłości kadr oraz profesjonalizacją zatrudnienia w służbach zarządzania kryzysowego, stanowi podstawę budowy trwałej pamięci instytucjonalnej i podniesienia skuteczności działań prewencyjnych i interwencyjnych.
4. Rozwój i standaryzacja kanałów komunikacji kryzysowej, obejmujących zarówno nowoczesne technologie, jak i tradycyjne środki przekazu, powinny zapewnić spójność i jednoznaczność przekazu na wszystkich szczeblach administracji, co jest kluczowe dla skutecznego informowania społeczeństwa oraz koordynacji działań ratowniczych.
5. Wdrożenie operacyjnych procedur minimalnych przygotowań w jednostkach samorządu terytorialnego, obejmujących m.in. tworzenie lokalnych map zasobów, list kontaktowych aktorów społecznych i przedsiębiorców, zabezpieczenie miejsc ewakuacji oraz ustandaryzowane procedury wypłaty pomocy interwencyjnej, pozwoli na stabilizację i usprawnienie reakcji w sytuacjach kryzysowych.
6. Usprawnienie prawne i organizacyjne procesu ewakuacji, w tym nadanie strażakom odpowiednich uprawnień do nakazywania ewakuacji oraz stosowanie prewencyjnych i natychmiastowych działań administracyjnych, ma fundamentalne znaczenie dla ochrony życia mieszkańców i ratowników w obliczu poważnych zagrożeń naturalnych.