Diagnoza Młodzieży 2026
Autor: Ośrodek Rozwoju Edukacji
Data publikacji: 13/03/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Demografia | Edukacja i Nauka | Gospodarka i rynek pracy | Ochrona zdrowia | Polityka społeczna | Rodzina | Społeczność | Zdrowie
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport „Diagnoza Młodzieży 2026” wskazuje na istotne wyzwania oraz potrzeby młodego pokolenia w Polsce, szczególnie w obszarze edukacji, rynku pracy i zdrowia psychicznego. Młodzież często doświadcza silnej presji i przeciążenia – aż 70% uczniów wskazuje szkołę jako główne źródło stresu, co przekłada się na obniżony dobrostan psychiczny. System edukacji cechuje się nadmierną centralizacją, testocentryzmem oraz niedostatecznym wsparciem dla różnorodnych potrzeb uczniów, co utrudnia ich rozwój i sprzyja nierównościom społecznym. Konieczne jest wzmocnienie demokracji szkolnej poprzez realny udział młodzieży w podejmowaniu decyzji i lepsze egzekwowanie ich praw.
Na rynku pracy młodzi z pokolenia Z przynoszą nowe oczekiwania, zwłaszcza w zakresie elastyczności zatrudnienia oraz sensu wykonywanej pracy. Jednak przedsiębiorstwa często są nieprzygotowane na ich potrzeby, co prowadzi do frustracji obu stron. Zatrudnienie wymaga jasnych ścieżek rozwoju oraz wsparcia zdrowia psychicznego, w tym dostępu do pomocy psychologicznej i elastycznych form pracy. Problematyczna pozostaje także sytuacja mieszkaniowa młodych – wysokie koszty najmu i dostępność nieruchomości powodują długotrwałą zależność finansową od rodziców i opóźniają usamodzielnianie.
Ponadto, istotne bariery systemowe dotyczą osób neuroróżnorodnych, które spotykają się z niewystarczającą elastycznością środowiska edukacyjnego i zawodowego. Polska powinna rozwijać neuroinkluzywne strategie oraz monitorować lokalne doświadczenia młodzieży z migracyjnym tłem, aby przeciwdziałać wykluczeniu i nierównościom. W sumie raport podkreśla konieczność elastycznej, inkluzywnej i zorientowanej na dobrostan młodzieży polityki publicznej.
Wnioski
Wnioski
1. System edukacji wymaga pilnej reformy w zakresie demokratyzacji i partycypacji młodzieży, co oznacza konieczność ustandaryzowania i egzekwowania zasad funkcjonowania samorządów uczniowskich oraz wzmocnienia realnego wpływu młodych na decyzje szkolne. To pozwoli na budowanie poczucia sprawczości oraz wspólnoty szkolnej, co jest kluczowe dla rozwoju kompetencji społecznych i emocjonalnych uczniów.
2. Rynek pracy dla młodych osób charakteryzuje się wysoką niestabilnością i toksyczną niepewnością, co wiąże się z częstą wieloetatowością, poczuciem wypalenia zawodowego i brakiem efektywnych mechanizmów wdrożeniowych. W efekcie rekomenduje się wprowadzenie elastycznych form zatrudnienia oraz wsparcia psychospołecznego, w tym obowiązkowe uwzględnienie zdrowia psychicznego w BHP i ułatwienie dostępu do pomocy psychologicznej.
3. W przestrzeni publicznej młodzi ludzie doświadczają erozji poczucia sprawczości i wycofania obywatelskiego, co jest skutkiem niskiego zaufania do instytucji oraz percepcji fasadowych form partycypacji. Konieczne jest stworzenie mechanizmów realnego zaangażowania młodzieży w procesy polityczne i społeczne, wraz ze zwiększeniem transparentności oraz efektywności instytucji publicznych.
4. W zakresie relacji międzypokoleniowych istnieje zauważalny dyskurs napięć i niezrozumienia, zwłaszcza na rynku pracy, gdzie młode pokolenie doświadcza dystansu i braku autentyczności ze strony starszych kadr. Budowanie skutecznych kanałów komunikacji i transparentnych ścieżek rozwoju zawodowego może stanowić istotny czynnik zatrzymania młodych talentów oraz wzmacniania zaangażowania.
5. W kontekście dobrostanu psychicznego młodzieży i młodych dorosłych, potrzeba integracji działań prewencyjnych i wsparcia psychologicznego jest fundamentalna, z uwzględnieniem specyfiki problemów takich jak wypalenie zawodowe, uzależnienia cyfrowe oraz wyzwania związane z funkcjonowaniem w środowisku cyfrowym, które zwiększa ryzyko dezinformacji i izolacji społecznej.
6. Metodologiczne podejście badawcze łączące analizy ilościowe, jakościowe oraz desk research przyczynia się do wielowymiarowego i pogłębionego rozpoznania sytuacji młodzieży w Polsce, umożliwiając identyfikację kluczowych punktów krytycznych oraz potencjałów rozwojowych, co przekłada się na spójne rekomendacje dla polityk publicznych ukierunkowanych na różnorodne potrzeby tego segmentu społeczeństwa.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Strategię młodzieżową należy postrzegać jako długofalową inwestycję państwa w rozwój kompetencji, samodzielności i kapitału społecznego młodego pokolenia, zapewniając stabilne finansowanie i jej integrację z kluczowymi dokumentami rozwojowymi kraju.
2. Niezbędne jest wdrożenie podejścia trajektorii życia, które pozwoli na identyfikację kluczowych momentów przejścia oraz ryzyk, a także umożliwi koordynację działań międzysektorowych — edukacyjnych, społecznych, zdrowotnych i rynku pracy — celem ciągłości wsparcia i skutecznej interwencji.
3. Wprowadzenie mechanizmów partycypacyjnych zapewniających realny udział młodzieży na wszystkich etapach strategii, od diagnozy po ewaluację, z jasnym systemem informacji zwrotnej, aby wzmacniać autentyczność głosu młodych i ich współdecydowanie o politykach publicznych.
4. Konieczne jest oparcie decyzji strategicznych na systematycznie zbieranych, porównywalnych danych oraz regularnej ewaluacji efektów działań, co umożliwi bieżące korygowanie priorytetów w odpowiedzi na zmieniające się potrzeby i wyzwania społeczne.
5. Strategia powinna łączyć priorytety uniwersalne z działaniami dedykowanymi specyficznym grupom i kontekstom, oferując elastyczność wdrożeniową i terytorialną, co pozwoli uwzględnić różnorodność doświadczeń i potrzeb młodzieży.
6. W obszarze rynku pracy i zdrowia młodych pracowników zaleca się wprowadzenie regulacji obejmujących obowiązkowe działania profilaktyczne dotyczące zdrowia psychicznego w miejscu pracy, ułatwienie dostępu do wsparcia psychologicznego oraz promocję elastycznych form zatrudnienia odpowiadających na specyfikę generacji Z.