Biomasa drzewna w energetyce: zagrożenie dla suwerenności energetycznej, przemysłu drzewnego i przyrody
Data publikacji: 2025
Tematyka: Ekologia | Energetyka | Gospodarka i rynek pracy | Ochrona środowiska | Polityka | Prawo | Rolnictwo
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
W ciągu ostatnich dwóch dekad w Polsce nastąpił gwałtowny wzrost zużycia biomasy drzewnej w energetyce i przemyśle, co wiąże się z istotnymi wyzwaniami gospodarczymi i ekologicznymi. Od 2004 do 2023 roku zużycie tego paliwa w energetyce zawodowej wzrosło blisko 150-krotnie, osiągając poziom 5 mln m³ w 2023 roku, przy czym łączna ilość spalanej biomasy drzewnej w obu sektorach wyniosła 9,1 mln m³, co stanowiło 22% pozyskanego drewna z polskich lasów. Dynamiczny rozwój energetyki biomasowej wynika przede wszystkim z polityki państwa wspierającej ten sektor, czego dowodem są wielomiliardowe wsparcia finansowe oraz unijne fundusze przeznaczone na inwestycje w odnawialne źródła energii.
Niestety, rosnące zapotrzebowanie na surowiec drzewny prowadzi do nasilającej się konkurencji z przemysłem drzewnym, zwłaszcza sektorami produkującymi płyty drewnopochodne i papier, co negatywnie wpływa na ich konkurencyjność i dostępność surowca. Ponadto, spalanie biomasy drzewnej generuje wyższe emisje CO₂ niż węgiel, ropa czy gaz, a proces odradzania lasów oraz pochłaniania emisji trwa wiele lat, co utrudnia skuteczną redukcję gazów cieplarnianych. Intensyfikacja gospodarki leśnej wymuszona rosnącym popytem zagraża również ekosystemom leśnym.
W odpowiedzi na te zagrożenia władze zobowiązały się do wprowadzenia zakazu spalania pełnowartościowego drewna w energetyce zawodowej oraz promują zasadę kaskadowego wykorzystania surowca – najpierw do produkcji trwałych materiałów, a dopiero w ostatnim rzędzie do celów energetycznych. Rekomenduje się ograniczenie wsparcia finansowego dla energetyki biomasowej oraz wprowadzenie systemu monitoringu biomasy, aby chronić zarówno suwerenność energetyczną, jak i środowisko naturalne kraju.
Wnioski
Wnioski
1. Dynamiczny wzrost wykorzystania biomasy drzewnej w polskiej energetyce i przemyśle energetycznym w ciągu ostatnich dwóch dekad znacząco obciążył krajowe zasoby leśne, powodując konkurencję o surowiec między sektorem energetycznym a przemysłem drzewnym oraz przyczyniając się do zagrożeń dla zrównoważonego zarządzania lasami i ochrony bioróżnorodności.
2. Realizacja scenariusza wysokiego zużycia biomasy (WEM) przewidzianego w projekcie aktualizacji Krajowego Planu w Dziedzinie Energii i Klimatu wiązałaby się z koniecznością istotnego zwiększenia pozyskania drewna zarówno z lasów krajowych, co niesie ryzyko naruszenia celów ochrony przyrody, jak i importu biomasy na dużą skalę, co obniża bezpieczeństwo i suwerenność energetyczną Polski oraz negatywnie wpływa na bilans handlowy kraju.
3. Wdrażanie zasady kaskadowego wykorzystania drewna, polegającej na priorytetowym wykorzystaniu surowca do produkcji trwałych wyrobów drewnopochodnych przed zastosowaniem energetycznym, pozwala na bardziej efektywne gospodarowanie zasobami leśnymi oraz ochronę konkurencyjności przemysłu drzewnego, przyczyniając się do ograniczenia negatywnych skutków ekologicznych i gospodarczych.
4. Wprowadzenie systemów monitoringu i weryfikacji biomasy spalanej w energetyce, w tym elektronicznego śledzenia przepływów drewna od źródeł krajowych oraz importowanych materiałów, jest kluczowym narzędziem umożliwiającym transparentne zarządzanie zasobami oraz zapobieganie niekontrolowanemu wzrostowi zużycia drewna energetycznego.
5. Przejście na model transformacji energetycznej zakładający stopniowe odchodzenie od spalania biomasy drzewnej (scenariusz WAM) stanowi korzystną strategię zapewniającą realizację celów klimatycznych i ochrony lasów, a także zwiększającą bezpieczeństwo energetyczne kraju poprzez ograniczenie zależności od importu surowca i promowanie rozwiązań bardziej zrównoważonych gospodarczo i środowiskowo.
6. Niezbędnym elementem polityki energetycznej jest wygaszanie wsparcia finansowego dla istniejących instalacji spalających biomasę oraz zaniechanie dopłat dla nowych inwestycji w tej dziedzinie, co pozwoli ograniczyć presję na zasoby leśne i zapobiegnie dalszej fragmentacji rynku surowców drzewnych, wspierając tym samym konkurencyjność przemysłu drzewnego i realizację zasad odpowiedzialnego wykorzystania biomasy.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Należy stopniowo wycofywać dotacje i wsparcie finansowe dla spalania biomasy w istniejących instalacjach energetycznych oraz zrezygnować z finansowania nowych projektów opartych na energetyce biomasowej, aby ograniczyć rosnące zapotrzebowanie na biomasę drzewną.
2. Konieczne jest wdrożenie zasady kaskadowego wykorzystania drewna, która zakłada priorytetowe wykorzystanie surowca do produkcji trwałych produktów drewnopochodnych, a dopiero w przypadku braku innych zastosowań – do produkcji energii, co przyczyni się do ochrony zasobów leśnych oraz poprawy efektywności gospodarowania drewnem.
3. Wprowadzenie systemu kompleksowego i rzetelnego monitoringu zużycia biomasy w energetyce, obejmującego elektroniczne rejestrowanie przepływów drewna od źródła krajowego lub punktu importu do miejsca wykorzystania, umożliwi weryfikację pochodzenia i rodzaju surowca, co zapewni przejrzystość i kontrolę nad wykorzystaniem biomasy.
4. Warto wzmocnić ochronę najcenniejszych, biologicznie różnorodnych obszarów leśnych poprzez realizację celów ochronnych, takich jak objęcie co najmniej 20% lasów dodatkowymi formami ochrony, w tym ochroną ścisłą, co ograniczy nadmierne pozyskiwanie drewna na potrzeby energetyki i wpłynie na poprawę bilansu węglowego leśnego sektora LULUCF.
5. Konieczne jest ograniczenie importu biomasy drzewnej poprzez dostosowanie krajowej polityki energetycznej do dostępnych zasobów naturalnych, co zabezpieczy suwerenność i bezpieczeństwo energetyczne kraju oraz uniknie negatywnych skutków dla bilansu handlowego Polski.