BAROMETR PRAWA – Analiza stabilności otoczenia prawnego w polskiej gospodarce – edycja 12
Autor: Grant Thornton
Data publikacji: 16/04/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Ekonomia | Gospodarka i rynek pracy | Podatki | Polityka | Prawo | Przemysł
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport „Barometr Prawa” za 2025 rok przedstawia analizę stabilności otoczenia prawnego w Polsce, podkreślając zmniejszenie skali tworzenia nowych przepisów do najniższego poziomu od 19 lat. Mimo istotnego spadku liczby stron nowych aktów prawnych, ich ilość pozostaje przytłaczająca dla przedsiębiorców i obywateli – codzienne zapoznawanie się z regulacjami wymagałoby ponad godzinę i 40 minut czytania, a pełne zrozumienie zmian jest jeszcze bardziej czasochłonne z uwagi na częste nowelizacje i skomplikowany język prawniczy. Mediana wskaźnika nominalności, obrazującego złożoność tekstów prawnych, wyniosła w 2025 roku 8,27 dla ustaw i 10,76 dla rozporządzeń, co znacznie przewyższa poziom języka codziennego i utrudnia przyswajanie regulacji. Choć większość nowych ustaw gospodarczych sprzyja przedsiębiorcom, problemem pozostaje dominacja rozporządzeń, szybkiego tempa prac legislacyjnych oraz niedostatecznie długie vacatio legis, które utrudnia efektywne wdrażanie zmian. Proponowany model „Pół roku dla biznesu” zakłada wprowadzenie minimum półrocznego vacatio legis, z możliwością wydłużenia do 12 miesięcy w przypadku istotnych zmian, co ma sprzyjać stabilności i przewidywalności prawa. Autorzy raportu zwracają uwagę na konieczność dalszej poprawy jakości procesu legislacyjnego, transparentności konsultacji publicznych oraz roli precyzyjnego, zrozumiałego języka prawnego, aby odbudować zaufanie przedsiębiorców i wspierać rozwój gospodarczy.
Wnioski
Wnioski
1. Pomimo zmniejszenia liczby nowo wprowadzanych aktów prawnych w 2025 roku, tempo prac legislacyjnych pozostaje wysokie, co może negatywnie wpływać na jakość przepisów i prowadzić do konieczności ich częstych nowelizacji.
2. Proces konsultacji publicznych uchwalanego prawa wciąż pozostawia wiele do życzenia – znaczna część projektów ustaw nie posiada odpowiedniej dokumentacji konsultacji lub nie uwzględnia zgłoszonych uwag, co osłabia transparentność i rzetelność legislacji.
3. Obowiązujący vacatio legis, szczególnie w ustawach gospodarczych, jest wciąż niewystarczająco długi, co utrudnia przedsiębiorcom odpowiednie dostosowanie się do nowych regulacji i sprzyja chaotycznemu środowisku prawnemu.
4. Język aktów prawnych pozostaje nadmiernie złożony i techniczny, charakteryzujący się wysokim wskaźnikiem nominalności, co znacząco utrudnia zrozumienie przepisów zarówno obywatelom, jak i przedsiębiorcom, generując bariery komunikacyjne oraz podnosząc koszty interpretacji prawa.
5. Struktura prawa wykazuje przewagę rozporządzeń nad ustawami, choć w ostatnim czasie ich udział uległ zmniejszeniu, co jest korzystne z punktu widzenia demokratycznej kontroli legislacyjnej i transparentności procesu stanowienia przepisów.
6. Istnieje potrzeba wprowadzenia modelu „pół roku dla biznesu” zakładającego wydłużenie vacatio legis do minimum 6 miesięcy, a nawet do 12 miesięcy w przypadku istotnych zmian, co pozwoli na bardziej stabilne i przewidywalne otoczenie prawne dla przedsiębiorców.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Wprowadzenie obowiązkowego minimum 6-miesięcznego vacatio legis dla ustaw regulujących działalność przedsiębiorstw, z wydłużeniem tego okresu do 12 miesięcy w przypadku kluczowych i istotnych zmian, takich jak modyfikacje stawek podatkowych czy ingerencja w systemy informatyczne przedsiębiorstw. Takie rozwiązanie zapewni przedsiębiorcom odpowiedni czas na adaptację do nowych regulacji, zmniejszając ryzyko niepewności prawnej i błędnej interpretacji przepisów.
2. Udoskonalenie i usystematyzowanie procedur konsultacji publicznych, poprzez zapewnienie pełnej dokumentacji procesu, w tym udokumentowanie zgłoszonych uwag oraz wyczerpujących odpowiedzi autorów projektów. Transparentność i rzetelność konsultacji powinny być traktowane jako kluczowe elementy procesu legislacyjnego, by zwiększyć zaangażowanie środowisk biznesowych i społecznych oraz poprawić jakość tworzonego prawa.
3. Redukcja nadmiernej złożoności języka prawnego poprzez uproszczenie konstrukcji aktów prawnych oraz ograniczenie nadmiernej nominalizacji (stosunku rzeczowników do czasowników). Klarowność i przystępność języka legislacyjnego poprawią zrozumiałość przepisów przez przedsiębiorców i obywateli, co przyczyni się do lepszej ich implementacji i mniejszej liczby nieporozumień prawnych.
4. Systematyczne eliminowanie i uchylanie przepisów przestarzałych lub niewykorzystywanych, co pozwoli na odciążenie systemu prawnego od nadmiaru regulacji oraz ułatwi orientację w obowiązujących aktach. Regularne porządkowanie legislacji będzie sprzyjać jej większej stabilności i przewidywalności.
5. Promowanie i rozwijanie praktycznych materiałów wspierających wdrażanie nowych regulacji, takich jak instrukcje czy przewodniki dla przedsiębiorców, które nie będą stanowiły oficjalnej wykładni prawnej, lecz ułatwią zrozumienie i stosowanie prawa w praktyce. To narzędzie powinno być integralnym elementem procesu legislacyjnego, zwłaszcza przy wprowadzaniu istotnych zmian.
6. Wzmocnienie nadzoru nad procesem legislacyjnym i wprowadzenie mechanizmów odpowiedzialności za niedopełnianie obowiązków konsultacyjnych i naruszanie zasad tworzenia prawa determinujących jego jakość oraz transparentność. Podniesienie standardów proceduralnych stanowi podstawę odbudowy zaufania przedsiębiorców oraz stabilności otoczenia prawnego.