Wybrane dane dotyczące sytuacji społeczno – gospodarczej województwa małopolskiego Dochody samorządów
Autor: Centrum Polityk Publicznych
Data publikacji: 09/10/2025
Tematyka: Administracja publiczna | Ekonomia | Gospodarka i rynek pracy | Podatki | Polityka | Polityka społeczna | Prawo | Samorząd terytorialny
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport dotyczący dochodów samorządów w województwie małopolskim w 2024 roku przedstawia znaczący wzrost finansowy na przestrzeni dekady. Budżet województwa osiągnął wartość 2,9 mld zł, co stanowi wzrost o 137% w porównaniu z 2014 rokiem. Istotnie wzrósł również udział dochodów własnych, które stanowią 65% budżetu, co plasuje Małopolskę w czołówce krajowej pod względem samodzielności finansowej. Dochody powiatów wzrosły podobnie, osiągając 4,5 mld zł, jednak udział dochodów własnych jest tu niski, na poziomie około 35%. Małopolskie powiaty charakteryzują się najniższym poziomem dochodów na mieszkańca w kraju oraz umiarkowaną dynamiką wzrostu. Najwyższe dochody odnotowano w powiecie miechowskim, natomiast najniższe w powiatach otaczających duże miasta. Dochody gmin i miast na prawach powiatu wyniosły 28,9 mld zł, stanowiąc wzrost o 130% wobec 2014 roku. Udział dochodów własnych w ich budżetach utrzymuje się na poziomie około 50%, co jest zbliżone do średniej krajowej. Dochody per capita w Małopolsce pozostają relatywnie niskie w porównaniu do innych regionów, z najwyższymi wartościami w Krakowie oraz gminach Pałecznica i Raciechowice. Dochody własne najlepiej prezentują się w rejonach zachodnich, zwłaszcza wokół Krakowa, natomiast najniższe występują na obszarach południowych i południowo-wschodnich województwa. Raport ukazuje zróżnicowanie przestrzenne i strukturalne dochodów samorządów, wskazując na potrzebę dalszej optymalizacji polityki fiskalnej.
Wnioski
Wnioski
1. Województwo małopolskie charakteryzuje się istotnym wzrostem dochodów samorządowych w okresie ostatniej dekady, zarówno na poziomie województwa, powiatów, jak i gmin, co świadczy o efektywnym zwiększaniu potencjału finansowego jednostek samorządowych. Mimo tego, poziom dochodów per capita w Małopolsce pozostaje stosunkowo niski w porównaniu do innych regionów kraju.
2. Silna samodzielność finansowa województwa małopolskiego, osiągająca poziom 65% dochodów własnych w budżecie województwa, plasuje tę jednostkę w czołówce w kraju, tuż za regionami takimi jak Mazowieckie, Wielkopolskie i Śląskie, co wskazuje na rosnącą zdolność regionu do finansowania swoich potrzeb bez nadmiernego wsparcia z zewnątrz.
3. Struktura dochodów powiatów małopolskich wykazuje relatywnie niski udział dochodów własnych w całości budżetu, co może ograniczać ich elastyczność finansową i niezależność w realizacji zadań lokalnych. Dodatkowo, powiaty te osiągają najniższe w kraju dochody na mieszkańca, a tempo ich wzrostu jest jednocześnie stosunkowo niewielkie.
4. W przypadku gmin województwa małopolskiego dominuje umiarkowany wzrost dochodów budżetowych, z utrzymaniem stabilnego udziału dochodów własnych na poziomie około 50%. Jednak dochody per capita gmin pozostają poniżej średniej krajowej, co może wskazywać na ograniczenia w możliwościach samorządów lokalnych do generowania środków własnych.
5. Analiza przestrzenna ukazuje wyraźne zróżnicowanie w poziomie dochodów zarówno ogólnych, jak i własnych poszczególnych jednostek samorządowych. Najwyższe wskaźniki dochodów gmin i powiatów koncentrują się wokół większych ośrodków miejskich oraz w zachodniej części województwa, natomiast najniższe wartości notowane są w powiatach otaczających miasta oraz na południu i południowym wschodzie regionu.
6. Pomimo wzrostu dochodów oraz utrzymania względnie wysokiego udziału dochodów własnych, dynamika rozwoju finansowego województwa małopolskiego i jego jednostek samorządowych jest niższa niż w wielu innych regionach, co może sugerować potrzebę dalszej poprawy efektywności gospodarowania środkami publicznymi oraz poszukiwania dodatkowych źródeł finansowania.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. W celu zwiększenia dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego w województwie małopolskim, szczególnie powiatów i gmin o niższych dochodach, zaleca się wdrożenie programów wspierających rozwój lokalnej przedsiębiorczości oraz zwiększenie efektywności poboru podatków lokalnych.
2. Konieczne jest zintensyfikowanie działań na rzecz wyrównywania dysproporcji przestrzennych w poziomie dochodów per capita, ze szczególnym uwzględnieniem gmin i powiatów o najniższych dochodach własnych, poprzez dostosowanie mechanizmów wyrównawczych oraz wsparcie inwestycji infrastrukturalnych.
3. W celu zwiększenia samodzielności finansowej województwa małopolskiego i jego jednostek podległych, zaleca się dalsze rozwijanie źródeł dochodów własnych, m.in. poprzez optymalizację zarządzania majątkiem komunalnym oraz poszerzanie zakresu lokalnych opłat i podatków zgodnie z obowiązującym prawem.
4. Wskazane jest monitorowanie dynamiki zmian dochodów budżetowych, z uwzględnieniem zarówno dochodów ogółem, jak i struktury ich źródeł, w celu dostosowywania strategii finansowej do zmieniających się warunków gospodarczych i społecznych regionu.
5. Należy rozwijać programy edukacyjne i doradcze dla samorządów lokalnych, mające na celu poprawę planowania finansowego oraz efektywności zarządzania budżetami, co pozwoli na lepsze wykorzystanie dostępnych środków i podniesienie jakości świadczonych usług publicznych.
6. Rekomenduje się zintensyfikowanie współpracy między samorządami na poziomie międzypowiatowym i międzygminnym w zakresie dzielenia się najlepszymi praktykami oraz realizacji wspólnych projektów inwestycyjnych, co może przyczynić się do optymalizacji wykorzystania zasobów i wzrostu dochodów własnych.