JAK WYJŚĆ Z KRYZYSU PRAWORZĄDNOŚCI MOŻLIWE KIERUNKI DZIAŁAŃ I REFORM
Autor: Ordo Iuris
Data publikacji: 12/12/2025
Tematyka: Administracja publiczna | Polityka | Prawo
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport Instytutu na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris pt. „Jak wyjść z kryzysu praworządności – możliwe kierunki działań i reform” kompleksowo analizuje mechanizmy destabilizacji ustrojowej w Polsce. Autorzy szczegółowo omawiają naruszenia takie jak podważanie roli Krajowej Rady Sądownictwa, bezprawne odwoływanie kierownictw sądów, ingerencje w system odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, a także zawieszanie publikacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i przejmowanie funkcji Prokuratora Krajowego. Każdy z tych problemów został opisany z uwzględnieniem argumentacji konstytucyjnej, ustawowej oraz judykatury, co czyni raport wiarygodnym narzędziem dla prawników, decydentów i opinii publicznej. Autorzy wskazują na konieczność przywrócenia elementarnego porządku prawnego jako fundamentu stabilizacji sytuacji politycznej i prawnej. Szczególnie podkreślają potrzebę działań restytucyjnych oraz realistycznych rozwiązań legislacyjnych, które umożliwią odbudowę praworządności formalnej – warunku wstępnego dla dalszych reform. Raport omawia też przypadki naruszeń prawa do pozyskiwania informacji, zwłaszcza związane z przejęciem i upolitycznieniem mediów publicznych, co negatywnie wpływa na pluralizm medialny i społeczne zaufanie. Autorzy postulują zakończenie praktyki blokowania publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego oraz likwidację zaburzeń w strukturze prokuratury. Praca stanowi uporządkowaną bazę wiedzy i wyznacza kierunki naprawy systemu wymiaru sprawiedliwości, służąc jako istotny głos w debacie o przyszłości państwa prawa w Polsce.
Wnioski
Wnioski
1. Przywrócenie praworządności w Polsce wymaga w pierwszej kolejności uporządkowania chaosu prawnego powstałego po 13 grudnia 2023 r. Konieczne jest bezwzględne respektowanie obowiązujących przepisów prawa, konstytucyjnych kompetencji organów państwa oraz mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń sądów i trybunałów, co wymaga unieważnienia działań pozaprawnych i przywrócenia do pełnienia funkcji osób bezprawnie usuniętych.
2. Działania naprawcze powinny rozpocząć się od restytucji formalnego porządku prawnego i instytucjonalnego, w tym między innymi przywrócenia prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i prokuratury, co obejmuje unieważnienie bezprawnych powołań czy odwołań oraz usunięcie skutków naruszeń procesowych, przy jednoczesnym zabezpieczeniu zaufania obywateli do organów państwa.
3. Projektowane reformy mające na celu realizację materialnej praworządności, takie jak niezależność sądów i niezawisłość sędziów, muszą być podejmowane dopiero w stabilnym, przewidywalnym i respektowanym otoczeniu prawnym, by nie pogłębiać istniejących problemów i zapewnić trwałe wzmocnienie państwa prawa, unikając przy tym działań o charakterze doraźnym lub politycznym.
4. Konieczne jest wdrożenie mechanizmów prawnych regulujących proces publikacji orzeczeń oraz aktów prawnych, w tym rozważenie przekazania kompetencji do publikacji niezależnym organom, co pozwoli uniknąć dalszych rozbieżności prawnych oraz zagwarantuje jednolitość i przewidywalność stosowania prawa.
5. W obszarze wymiaru sprawiedliwości konieczne jest dostosowanie procedur personalnych, zwłaszcza dotyczących powoływania i odwoływania prezesów i wiceprezesów sądów, tak aby gwarantowały one nadrzędność zasad praworządności i zabezpieczały przed arbitralnością, poprzez obligatoryjny udział Rad Sądownictwa lub innych właściwych gremiów oraz precyzyjne normowanie tych procesów.
6. W celu ochrony prawa jednostek niezbędne jest uznanie za niewiążące oraz wycofanie aktów normatywnych wydanych z rażącym naruszeniem prawa, jak przykładowo bezprawne wytyczne dotyczące dostępu do procedury przerwania ciąży, a także rozważenie procedur odpowiedzialności karnej, konstytucyjnej i dyscyplinarnej wobec osób naruszających normy prawa oraz wprowadzenie stabilnych regulacji legislacyjnych, które zabezpieczą prawa obywateli.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Należy przywrócić praworządność w systemie sądownictwa poprzez unieważnienie nielegalnych odwołań prezesów i wiceprezesów sądów, a także uznanie za nieważne powołań ich nieuprawnionych następców, z jednoczesnym wskazaniem szczegółowego katalogu działań podejmowanych przez nielegalnie powołane osoby, które ze względów praktycznych i stabilności powinny zachować skuteczność prawną.
2. Konieczne jest przywrócenie struktury i obsady stanowisk w Prokuraturze Krajowej do stanu prawnego, w tym niezwłoczny powrót Dariusza Barskiego do pełnienia funkcji Prokuratora Krajowego oraz odwołanie działań służących politycznej kontroli środowiska prokuratorskiego.
3. Zaleca się natychmiastowe opublikowanie wszystkich orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które zostały wydane, lecz niepublikowane od marca 2024 roku, a także wprowadzenie mechanizmów prawnych zawieszających biegi terminów procesowych i przedawnień w związku z publikacją tych orzeczeń, co pozwoli na przywrócenie pewności prawa i ochronę praw obywateli.
4. W celu zabezpieczenia transparentności i legalności procesu powoływania zarządów i rad nadzorczych mediów publicznych oraz ochrony przed bezprawnymi przejęciami, należy przywrócić obligatoryjny udział Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w tych procedurach.
5. Procedura odwoływania kierownictw sądów powinna zostać znowelizowana zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, wprowadzając podwójną zgodę kolegium sądu i Krajowej Rady Sądownictwa, lub mechanizmy zapewniające proporcjonalne uczestnictwo KRS, tak aby ograniczyć arbitralność i zagwarantować respektowanie norm konstytucyjnych.
6. W systemie wyboru sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa rekomenduje się wprowadzenie mechanizmu proporcjonalnego uwzględniania kandydatów zgłaszanych przez kluby poselskie, co może przyczynić się do zmniejszenia napięć politycznych i zapewnienia bardziej reprezentatywnego oraz transparentnego doboru członków Rady.