ZBYWANIE I UDOSTĘPNIANIE NIERUCHOMOŚCI GRUNTOWYCH PRZEZ GMINY MIEJSKIE
Autor: Najwyższa Izba Kontroli
Data publikacji: 06/02/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Gospodarka i rynek pracy | Gospodarstwa Domowe | Mieszkalnictwo | Polityka społeczna | Samorząd terytorialny
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport analizuje przestrzeganie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie zbywania i udostępniania nieruchomości gruntowych przez jednostki samorządu terytorialnego. Kontrola wykazała, że główne nieprawidłowości wynikają z błędnej interpretacji przepisów oraz braku należytej staranności w realizacji zadań przez pracowników urzędów. Pomimo precyzyjnych regulacji prawnych dotyczących przesłanek zbycia nieruchomości, występują problemy w praktyce, takie jak zbycie nieruchomości bezprzetargowo bez odpowiednich przesłanek, zaniżanie cen, brak uzasadnienia decyzji dot. uczestników przetargów, czy niewłaściwe informowanie organów nadzoru.
Analizy przeprowadzone w kluczowych miastach wskazują na różnorodne uchybienia, m.in. niekompletną dokumentację, niedostateczne uzasadnienie udzielanych bonifikat, brak formalnych procedur oceny zasadności udostępniania nieruchomości oraz niedostosowanie planów gospodarowania zasobem nieruchomości do wymogów ustawowych. Ponadto stwierdzono sytuacje nieuwzględniania wymaganych opinii i zezwoleń oraz nierealizowanie obowiązków publikacyjnych dotyczących wykazów nieruchomości.
Raport wskazuje konieczność ścisłego przestrzegania obowiązujących norm prawnych, podkreślając role organów nadzoru oraz możliwości odwoławcze. Wskazano także na potrzebę ewentualnych zmian legislacyjnych oraz konieczność ścisłej koordynacji działania organów samorządowych i administracji rządowej celem poprawy efektywności zarządzania zasobem nieruchomości publicznych.
Wnioski
Wnioski
1. Konieczne jest doprecyzowanie przepisów prawa dotyczących zasad gospodarowania nieruchomościami publicznymi na poziomie ustawowym, w szczególności poprzez określenie jasnych, obiektywnych kryteriów, które powinny być stosowane przez organy samorządowe przy podejmowaniu decyzji w sprawie zbycia i udostępniania nieruchomości. Taki krok przyczyni się do eliminacji niejednoznaczności interpretacyjnych i zapewni jednolite stosowanie prawa w tej materii.
2. Należy wzmocnić mechanizmy kontroli i nadzoru nad procesem wyceny nieruchomości, w tym zweryfikować i usystematyzować procedury formalnej oceny operatów szacunkowych przez uprawnione organy. Zwiększenie rzetelności i kompletności wycen ma kluczowe znaczenie dla transparentności i efektywności gospodarowania majątkiem publicznym.
3. Zaleca się wdrożenie i ujednolicenie wewnętrznych procedur zarządzania zasobem nieruchomości w jednostkach samorządu terytorialnego, w tym szczegółowych reguł dotyczących zbywania nieruchomości, prowadzenia przetargów oraz dokumentowania postępowań. Wprowadzenie takich procedur poprawi jakość zarządzania i minimalizuje ryzyko błędów proceduralnych.
4. Wskazane jest usprawnienie praktyk komunikacyjnych i informacyjnych związanych z publikacją wykazów nieruchomości przeznaczonych do zbycia lub udostępnienia, ze szczególnym uwzględnieniem terminowości i rzetelności dokumentacji. Zapewnienie odpowiedniej transparentności zwiększa zaufanie społeczne oraz umożliwia skuteczniejszą kontrolę nad działaniami organów.
5. Konieczne jest zweryfikowanie i uporządkowanie kompetencji między organami stanowiącymi a wykonawczymi w jednostkach samorządowych, by wyeliminować przypadki naruszania podziału kompetencyjnego przy podejmowaniu decyzji dotyczących gospodarowania nieruchomościami. Przejrzysty podział obowiązków przyczyni się do skuteczniejszego i zgodnego z prawem zarządzania majątkiem komunalnym.
6. W odniesieniu do trybów zbywania nieruchomości rekomenduje się doprecyzowanie przepisów dotyczących sytuacji, w których możliwe jest odstąpienie od przeprowadzania przetargów, poprzez wskazanie jednoznacznych i weryfikowalnych przesłanek uzasadniających ten tryb. Takie uregulowanie ograniczy ryzyko nadużyć i zapewni zachowanie zasad uczciwej konkurencji oraz optymalizacji dochodów z rozporządzania majątkiem publicznym.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Należy wprowadzić precyzyjne przepisy w ustawie o samorządzie gminnym, które jednoznacznie określą przesłanki, jakimi powinna kierować się rada gminy przy podejmowaniu uchwał dotyczących zasad gospodarowania mieniem publicznym, z uwzględnieniem kompetencji organu wykonawczego gminy oraz zasad wynikających z ustawy o gospodarce nieruchomościami.
2. Konieczne jest doprecyzowanie w ustawie o gospodarce nieruchomościami definicji „braku możliwości zagospodarowania nieruchomości” w kontekście zbycia nieruchomości bez przetargu, poprzez wskazanie obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów, które pozwolą jednoznacznie ocenić tę przesłankę.
3. W związku z występującymi nieprawidłowościami w wycenach nieruchomości, należy wprowadzić mechanizmy zapewniające, że wycena dokonywana będzie przez niezależnych i uprawnionych rzeczoznawców majątkowych, z obowiązkiem formalnej weryfikacji operatów szacunkowych przez właściwe organy gminne.
4. Zaleca się opracowanie i wdrożenie kompleksowych, wewnętrznych procedur gospodarki nieruchomościami we wszystkich jednostkach samorządu terytorialnego, które zapewnią transparentność, prawidłowość i należyte zabezpieczenie interesów publicznych podczas procesów zbywania i udostępniania nieruchomości.
5. W celu zapewnienia równoprawnego traktowania potencjalnych nabywców i minimalizacji ryzyka nadużyć, powinno się określić jasne i przejrzyste warunki oraz kryteria przyznawania bonifikat cenowych w projektach uchwał dotyczących zbywania nieruchomości.
6. Rekomenduje się systematyczny przegląd i aktualizację uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego w zakresie gospodarki nieruchomościami, w celu eliminacji ewentualnych naruszeń kompetencyjnych pomiędzy organami stanowiącymi a wykonawczymi oraz zapewnienia zgodności z obowiązującym prawem.