Zapewnienie opieki dzieciom i młodzieży umieszczonym w domach pomocy społecznej
Autor: Najwyższa Izba Kontroli
Data publikacji: 19/05/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Ochrona zdrowia | Polityka społeczna
Link źródłowy: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Projekt dotyczący mobilnego doradcy włączenia społecznego (MDWS) jest skierowany do rodzin z dziećmi z niepełnosprawnościami, zwłaszcza tych, które potrzebują diagnozy lub wsparcia środowiskowego. Celem jest stworzenie systemu usług obejmującego szkolenia kadr, testowanie rozwiązań prawnych i organizacyjnych oraz wprowadzenie instrumentu MDWS do systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami. Projekt wpisuje się w strategię zwiększania podmiotowości osób niepełnosprawnych i zapewnienia wsparcia dostosowanego do indywidualnych potrzeb zgodnie z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych oraz Strategią na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030.
Kontrola wykazała, że działania na rzecz deinstytucjonalizacji wsparcia dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną są podejmowane nierównomiernie na poziomie powiatów. W wielu miejscach brakuje ukierunkowanych działań minimalizujących ryzyko umieszczania tych dzieci w domach pomocy społecznej (DPS), a także mechanizmów wspierających opuszczanie placówek przez małoletnich. W niektórych DPS naruszano przepisy dotyczące ograniczenia samodzielności mieszkańców oraz występowały braki w dokumentacji i organizacji opieki.
Strategia rozwoju usług społecznych do 2030 roku zakłada rozbudowę środowiskowych form wsparcia i deinstytucjonalizację, promując rodzinne formy opieki oraz krótkoterminowe i usługowe formy wsparcia w lokalnych społecznościach. Podkreśla się potrzebę koordynacji działań między instytucjami i podwyższenia kwalifikacji kadry pracującej z dziećmi z niepełnosprawnościami w celu zapewnienia im rozwoju w naturalnym środowisku oraz zapobiegania niepotrzebnemu pobytowi w instytucjach całodobowych.
Wnioski
Wnioski
1. Należy podjąć działania legislacyjne ukierunkowane na wykluczenie możliwości umieszczania małoletnich w domach pomocy społecznej, poprzez jednoznaczne uregulowanie w prawie skierowania do DPS tylko osób pełnoletnich, co pozwoli skoncentrować instytucjonalną opiekę na odpowiednich grupach i zwiększy ochronę praw dzieci.
2. Konieczne jest wprowadzenie i upowszechnienie standardów oraz wytycznych dotyczących stosowania procedur ograniczania samodzielności mieszkańców DPS, zwłaszcza małoletnich, tak aby ograniczenia były zgodne z obowiązującymi przepisami, prawidłowo dokumentowane i nadzorowane przez odpowiednie organy, co zapewni respektowanie praw i bezpieczeństwa podopiecznych.
3. W celu podniesienia jakości opieki i wsparcia w DPS należy zagwarantować rzetelne oraz kompletne opracowywanie indywidualnych planów wspomagania (IPW) dla mieszkańców, z uwzględnieniem odpowiedniej rehabilitacji społecznej i edukacji, przy zachowaniu terminowości i właściwego zaangażowania zespołów interdyscyplinarnych.
4. Z uwagi na specyfikę funkcjonowania DPS, szczególnie w zakresie usług bytowych i opiekuńczych, konieczne jest określenie jasnych wytycznych dotyczących zatrudniania personelu oraz zasad gospodarowania lekami i stosowania monitoringu wizyjnego, uwzględniając obowiązujące regulacje o ochronie danych osobowych oraz kompetencje właściwych ministerstw.
5. W celu efektywnego wsparcia rodzin dzieci i osób z niepełnosprawnością intelektualną istotne jest rozwijanie i wdrażanie alternatywnych form opieki, takich jak rodziny opiekuńcze czy piecza długoterminowa, które umożliwią usamodzielnianie się i życie w środowisku naturalnym, minimalizując konieczność korzystania z instytucjonalnych form pomocy.
6. Niezbędne jest systemowe uporządkowanie i ujednolicenie dokumentacji oraz umów dotyczących realizacji zadań publicznych przez DPS, aby zapewnić zgodność z obowiązującymi przepisami, transparentność finansową oraz efektywność zarządzania, co przyczyni się do podniesienia standardów funkcjonowania tych placówek.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Wzmocnienie systemu wsparcia specjalistycznego dla rodzin opiekujących się dziećmi z niepełnosprawnościami poprzez zapewnienie stałego dostępu do porad psychologicznych, konsultacji medycznych oraz wsparcia ekspertów, co pozwoli na adekwatne reagowanie na indywidualne potrzeby dziecka i minimalizowanie ryzyka jego umieszczenia w instytucjonalnej opiece.
2. Wprowadzenie i upowszechnienie jednolitych wytycznych i standardów dotyczących szkoleń personelu, zwłaszcza w zakresie udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej oraz pracy z dziećmi o specjalnych potrzebach, co podniesie jakość świadczeń w domach pomocy społecznej oraz pieczy zastępczej.
3. Rozwój systemu mobilnego doradztwa włączenia społecznego skierowanego do rodzin dzieci z niepełnosprawnościami, w tym wsparcie w uzyskaniu diagnozy i dostępie do środowiskowych form pomocy, mający na celu utrzymanie dziecka w naturalnym środowisku rodzinnym i ograniczenie konieczności korzystania z opieki instytucjonalnej.
4. Usprawnienie koordynacji i wymiany informacji pomiędzy powiatowymi i gminnymi jednostkami pomocy społecznej w celu efektywnego zarządzania pieczą zastępczą oraz optymalizacji wykorzystania zasobów, co przeciwdziała pozostawaniu dzieci w domach pomocy społecznej mimo dostępności rodzin zastępczych lub innych form wsparcia.
5. Prowadzenie audytów i cyklicznych ocen możliwości usamodzielnienia osób korzystających z usług instytucjonalnych, w szczególności pełnoletnich z niepełnosprawnością intelektualną, oraz rozwijanie alternatywnych form opieki długoterminowej, takich jak rodziny opiekuńcze, które zapobiegną powrotom do opieki instytucjonalnej po ukończeniu określonego wieku.
6. Przegląd i dostosowanie aktów prawnych oraz regulacji dotyczących domów pomocy społecznej, w tym rozporządzeń i zasad finansowania, aby umożliwić wdrożenie efektywnych rozwiązań przeciwdziałających podwójnemu finansowaniu oraz umożliwiających elastyczne reagowanie na potrzeby dzieci i młodzieży wymagających wsparcia.