WYKORZYSTANIE UNIJNYCH INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PRZEZNACZONYCH NA ROZWÓJ I WZROST KONKURENCYJNOŚCI REGIONALNEJ
Autor: Najwyższa Izba Kontroli
Data publikacji: 13/02/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Ekonomia | Gospodarka i rynek pracy | Polityka | Prawo | Sprawy zagraniczne | Unia Europejska
Link źródłowy: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport dotyczy analizy i oceny zarządzania oraz wdrażania instrumentów finansowych w perspektywie funduszy europejskich 2014–2020 oraz 2021–2027. Podkreśla rolę Rady Ministrów i samorządów województw w prowadzeniu polityki rozwoju na podstawie strategii i programów rozwojowych, w tym instrumentów finansowych mających na celu wsparcie m.in. małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz efektywności energetycznej.
Wskazuje, że wdrożenie instrumentów finansowych napotykało liczne wyzwania organizacyjne i proceduralne, m.in. związane z długotrwałymi procedurami przetargowymi na wybór pośredników finansowych, co opóźniało uruchomienie wsparcia i ograniczało elastyczność działań. Bank Gospodarstwa Krajowego odgrywał istotną rolę jako menadżer funduszu, ale raport wskazuje na opóźnienia i niedociągnięcia w monitorowaniu umów, kontroli pośredników oraz sprawozdawczości.
Analiza wykazała rozbieżności w podejściu Instytucji Zarządzających (IZ) do weryfikacji danych, a także niedostateczne stosowanie sankcji za nieterminowe raportowanie. W umowach na lata 2021–2027 wprowadzono nowe postanowienia zwiększające uprawnienia województw i obowiązki BGK, w tym obowiązek udostępniania danych i prowadzenia intensywniejszego nadzoru.
Raport podkreśla konieczność efektywnego i transparentnego zarządzania instrumentami finansowymi, promujących udział sektora prywatnego oraz wymagających oceny ex ante. Wskazuje na znaczenie spójnej sprawozdawczości i monitoringu, aby zapewnić skuteczne wykorzystanie środków publicznych dla realizacji celów rozwojowych i wsparcia MŚP w regionach.
Wnioski
Wnioski
1. Zarządzanie wdrażaniem instrumentów finansowych w perspektywie 2014–2020 cechowało się zróżnicowanym stopniem skuteczności, co wynikało m.in. z opóźnień w opracowywaniu i zatwierdzaniu systemów sprawozdawczości oraz braku jednolitych, dokumentowanych procedur weryfikacji danych przekazywanych przez Menadżera Funduszu Funduszy (BGK) do Instytucji Zarządzających RPO (IZ RPO).
2. Istotnym wyzwaniem była niewystarczająca transparentność i rzetelność dokumentowania poniesionych wydatków ze środków pozyskiwanych w ramach instrumentów finansowych, co powodowało ryzyko rozliczeń niepełnych lub nietwierdzających faktycznego wykorzystania środków, zwłaszcza przed wprowadzeniem w 2020 roku wymogu potwierdzania dokonania zapłaty, a nie tylko posiadania faktur.
3. Modyfikacje parametrów wskaźników realizacji projektów i alokacji środków w trakcie ich realizacji, wynikające z dynamicznych uwarunkowań społeczno-gospodarczych (takich jak pandemia COVID-19 czy konflikt na Ukrainie), świadczą o konieczności elastycznego dostosowywania strategii inwestycyjnych, co jednak wymaga precyzyjnych mechanizmów monitoringu i analizy skutków tych zmian.
4. Rola Instytucji Zarządzających oraz Menadżera Funduszu Funduszy wymaga dalszego wzmocnienia, szczególnie w obszarze monitoringu, weryfikacji oraz kontroli pośredników finansowych, aby minimalizować ryzyko nieprawidłowości i przyspieszać reakcję na sygnały o możliwych nadużyciach czy opóźnieniach w realizacji umów operacyjnych.
5. Wdrażanie instrumentów finansowych, mimo ich potencjału do łączenia środków publicznych i prywatnych oraz efektów dźwigni, wymaga precyzyjnego projektowania i oceny ex ante, uwzględniającej występowanie zawodności rynkowych oraz optymalizację alokacji środków, by wsparcie miało charakter trwały, efektywny kosztowo i nie wypierało finansowania prywatnego.
6. Systemy teleinformatyczne wspierające realizację i sprawozdawczość programów operacyjnych (POIF oraz jego następca SZWEIK) wykazują słabości w ewidencjonowaniu faktycznych płatności, co obniża jakość dostępnych danych oraz utrudnia wiarygodną ocenę postępu finansowego i rzeczowego, wskazując na potrzebę dalszej integracji i udoskonalania tych narzędzi.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Należy usprawnić proces wyboru pośredników finansowych poprzez uproszczenie i przyspieszenie procedur przetargowych, tak aby minimalizować ryzyko opóźnień i braku ofert, szczególnie w kontekście wymogów Prawa zamówień publicznych.
2. Wdrożyć jednolite i obowiązkowe procedury dokumentowania oraz zatwierdzania sprawozdań ze strony Instytucji Zarządzających, które zapewnią systematyczną i rzetelną weryfikację danych raportowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) oraz pośredników finansowych.
3. Zintensyfikować monitoring realizacji wskaźników efektów projektów poprzez wprowadzenie jasnych zasad aktualizacji wartości docelowych oraz eliminacji nieosiągalnych wskaźników, aby lepiej odpowiadać na zmieniające się uwarunkowania gospodarcze i społeczne.
4. Zwiększyć kontrolę i transparentność w zakresie zarządzania instrumentami finansowymi, w tym systematyczne i terminowe prowadzenie audytów oraz natychmiastową reakcję na sygnały o nieprawidłowościach u pośredników finansowych, celem ograniczenia ryzyka finansowego i reputacyjnego.
5. Zapewnić adekwatne wsparcie eksperckie i terminowe realizacje oceny ex ante oraz aktualizacji strategii inwestycyjnych, w celu dopasowania instrumentów finansowych do aktualnych potrzeb rynku oraz efektywnej absorpcji środków unijnych.
6. Promować zaangażowanie sektora prywatnego i mechanizmów współfinansowania w projektach realizowanych za pomocą instrumentów finansowych, co przyczyni się do zrównoważonego i długofalowego finansowania oraz zwiększy skuteczność realizacji celów polityki rozwoju.