Wpływ ekonomistów i sztucznej inteligencji na przekonania obywateli
Autor: Polski Instytut Ekonomiczny
Data publikacji: 31/12/2025
Tematyka: Cyfryzacja | Edukacja i Nauka | Ekonomia | Gospodarka i rynek pracy
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport dotyczy badania wpływu opinii ekspertów ekonomicznych oraz sztucznej inteligencji (Chat GPT) na przekonania Polaków w odniesieniu do kluczowych kwestii gospodarczych. Eksperyment objął pięć tematów: dobrowolność składki ZUS dla przedsiębiorców, korzyści członkostwa Polski w UE, różnice w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, konieczność wygaszania wydobycia węgla oraz dostosowanie wieku emerytalnego do demografii. W badaniu wzięło udział 2053 respondentów, podzielonych na grupy kontrolne i testowe, uwzględniając doświadczenie w korzystaniu z narzędzi AI.
Wyniki wskazują znaczące rozbieżności pomiędzy opiniami ekspertów a społeczeństwa, szczególnie w kwestiach składek ZUS, wydobycia węgla i wieku emerytalnego. Informowanie o konsensusie ekonomistów prowadziło do istotnej zmiany poglądów badanych, zwłaszcza wśród osób pierwotnie niezgodnych z eksperckimi stanowiskami. Zaskakująco, wpływ argumentów generowanych przez Chat GPT był porównywalny z wpływem wypowiedzi ludzi-ekspertów, szczególnie wśród użytkowników AI. Kobiety wykazywały jednak większy sceptycyzm wobec treści AI, co może wynikać z mniejszego obycia z technologią.
Autorzy podkreślają zjawisko odporności poznawczej na zmiany zdań, wpływ emocji i tożsamości politycznej, a także istnienie „potocznej ekonomii” – intuicyjnych, lecz często błędnych przekonań społecznych. Mimo to autorytet ekonomistów pozostaje istotny, co wskazuje na możliwość skutecznej komunikacji eksperckiej. Wyniki sugerują istotną rolę AI w dostarczaniu wiedzy oraz potrzebę dalszych badań nad społecznym odbiorem przekazów gospodarczych.
Wnioski
Wnioski
1. Pomimo istniejącej rozbieżności między opiniami ekonomistów a społeczeństwa, autorytet ekonomistów w Polsce zachowuje swoją siłę oddziaływania, co potwierdza zdolność eksperckiego przekazu do korygowania poglądów obywateli, zwłaszcza w kwestiach mniej oczywistych i wymagających specjalistycznej wiedzy, takich jak pozafinansowe korzyści z członkostwa w Unii Europejskiej czy przyczyny różnic w wynagrodzeniach płci.
2. W erze demokratyzacji wiedzy oraz rosnącego kryzysu zaufania wobec tradycyjnych autorytetów, istotną rolę w kształtowaniu opinii społecznych zaczynają odgrywać narzędzia sztucznej inteligencji, które na równi z profesjonalnymi ekonomistami mogą wpływać na zmianę poglądów, co wskazuje na rosnącą akceptację i potencjał wykorzystania AI jako źródła wiedzy uznawanej za obiektywną.
3. Proces zmian przekonań u respondentów jest złożony i wielowymiarowy, uwzględniając nie tylko poznawcze aspekty oceny argumentów eksperckich, ale także wymiar emocjonalny i afiliacyjny; zjawiska takie jak zmiana pewności opinii czy zaufania do źródła informacji pełnią rolę mechanizmów kompensujących dyskomfort poznawczy, co podkreśla konieczność uwzględnienia psychologicznych uwarunkowań w komunikacji eksperckiej.
4. Analiza demograficzna wykazała, że płeć eksperta nie wpływa na skuteczność przekonywania badanych, co świadczy o eliminacji stereotypów związanych z autorytetem naukowym w kontekście płci; natomiast różnice w poziomie akceptacji informacji generowanych przez AI wskazują na potrzebę zróżnicowanego podejścia komunikacyjnego, uwzględniającego m.in. stopień zaznajomienia z technologią i preferencje poznawcze różnych grup społecznych.
5. Stosowanie metod eksperymentalnych z wykorzystaniem konsensusu eksperckiego pozwala efektywnie identyfikować i oddziaływać na obszary społecznej niezgody z wiedzą specjalistyczną, co może stać się fundamentem skuteczniejszego projektowania polityk publicznych oraz strategii komunikacji naukowej, zwłaszcza w kontekście kontrowersyjnych bądź emocjonalnie nacechowanych kwestii gospodarczych.
6. Zjawisko oporu przed zmianą opinii, w tym utrzymanie wysokiego poziomu niezgody mimo prezentacji racjonalnych argumentów, wskazuje na istnienie znaczących barier poznawczych i społecznych w procesie aktualizacji wiedzy i poglądów, co podnosi rangę ciągłej edukacji ekonomicznej i wymaga rozwijania narzędzi zwiększających efektywność przekazu eksperckiego w społeczeństwie.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. W procesie komunikacji ekonomicznej wobec społeczeństwa należy zwracać szczególną uwagę na wyjaśnianie i popularyzowanie mniej intuicyjnych zagadnień gospodarczych, takich jak pozafinansowe korzyści wynikające z członkostwa w UE czy przyczyny różnic w wynagrodzeniach płci, gdyż ekspertyzy w tych obszarach mają największy potencjał skutecznej zmiany przekonań.
2. Wykorzystując narzędzia sztucznej inteligencji, takie jak Chat GPT, należy rozwijać i integrować modele generujące treści oparte na rzetelnej wiedzy eksperckiej, gdyż ich wpływ na formowanie opinii publicznej jest porównywalny do tradycyjnych autorytetów akademickich, co otwiera nowe możliwości w szerzeniu edukacji ekonomicznej.
3. W działaniach edukacyjnych i informacyjnych dotyczących gospodarki należy uwzględnić różnice w odbiorze treści eksperckich ze względu na płeć odbiorców, zwłaszcza zauważalny większy sceptycyzm kobiet wobec argumentów opartych na AI, co wymaga dopasowania form i kanałów komunikacji do różnych grup społecznych.
4. Profilowanie eksperckich przekazów nie powinno opierać się na płci ekspertów, gdyż badania wskazują brak istotnego wpływu tego czynnika na poziom wiarygodności i skuteczność argumentacji, co sprzyja eliminacji uprzedzeń i promowaniu równości w reprezentacji głosów naukowych.
5. W celu zwiększenia społecznego zaufania do ekspertyz ekonomicznych konieczne jest równoległe wzmacnianie mechanizmów transparentnej prezentacji metodologii i podstaw naukowych wypowiedzi ekspertów, z uwzględnieniem wyzwań specyfiki nauk społecznych, aby przeciwdziałać rozprzestrzenianiu pseudonauki i pseudoekspertyzy.
6. Polityka publiczna, zwłaszcza w sferze gospodarczej, powinna integrować zarówno wysokiej jakości analizy eksperckie, jak i strategie komunikacyjne, które uwzględniają istniejące rozbieżności opinii społecznych i mechanizmy odporności na zmianę przekonań, aby budować szerokie poparcie społeczne dla decyzji opartych na dowodach.