WŁĄCZMY SILNIK WZROSTU NOWY SYSTEM WSPARCIA INWESTYCJI PO 2026 ROKU

Streszczenie

Raport „Włączmy silnik wzrostu” opracowany przez Instytut Sobieskiego przedstawia kompleksową analizę i propozycje nowego systemu wsparcia inwestycji w Polsce po 2026 roku. Kluczowym wyzwaniem jest zakończenie dotychczasowego funkcjonowania Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE) i konieczność wdrożenia nowoczesnego programu inwestycyjnego – Polskiej Strefy Inwestycji (PSI), który ma lepiej odpowiadać na potrzeby gospodarki opartej na wysokiej wartości dodanej. Raport wskazuje na nierównomierny rozkład inwestycji na terenie kraju, zwłaszcza brak aktywności w 33 powiatach, co podkreśla konieczność wyrównania szans rozwojowych regionów. Wdrażanie innowacyjnych i jakościowych kryteriów wsparcia, takich jak rozwój badań i rozwoju, automatyzacja czy tworzenie wysoko płatnych miejsc pracy, ma służyć zwiększeniu konkurencyjności oraz modernizacji rynku pracy. Autorzy podkreślają także wpływ globalnych zmian, takich jak wprowadzenie podatku minimalnego OECD Pillar 2, które wymagają nowego podejścia do ulg podatkowych i mechanizmów ochronnych. Zarysowano reformę struktury zarządzających strefami inwestycyjnymi, ze szczególnym uwzględnieniem konsolidacji, uproszczenia procedur oraz rozbudowy infrastruktury przemysłowej. Podkreślono potrzebę szybkiego wdrożenia nowego programu grantowego, aby nie utracić konkurencyjności wobec innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Raport zawiera także szczegółowy opis kluczowych ekspertów i praktyków zaangażowanych w kształtowanie nowej polityki inwestycyjnej, podkreślając znaczenie strategicznego, zrównoważonego rozwoju oraz innowacji.

Wnioski

1. Konieczna jest kompleksowa reforma systemu wsparcia inwestycji po 2026 roku, która obejmie uporządkowanie struktur zarządzających specjalnymi strefami ekonomicznymi poprzez ich konsolidację w regionalne grupy kapitałowe z centralnym nadzorem silnej instytucji rozwoju, takiej jak Agencja Rozwoju Przemysłu, co pozwoli zwiększyć efektywność zarządzania i ograniczyć koszty operacyjne.

2. Transformacja polskiej gospodarki w kierunku sektorów przyszłości — takich jak sztuczna inteligencja, przemysł półprzewodników, zielone technologie oraz przemysł obronny — wymaga wdrożenia nowych, strategicznie ukierunkowanych instrumentów wsparcia, które będą jednocześnie promować innowacyjność, badania i rozwój, a także podnosić jakość i specjalizację miejsc pracy.

3. Usprawnienie procesów legislacyjnych dotyczących zagospodarowania terenów inwestycyjnych, w tym uproszczenie procedur odrolnienia i odlesiania, wprowadzenie mechanizmów zamiany gruntów wysokiej klasy na mniej efektywne ekologicznie oraz digitalizacja kalkulatorów opłat, jest kluczowe dla zwiększenia dostępności atrakcyjnych i dobrze przygotowanych terenów inwestycyjnych oraz szybkiego reagowania na potrzeby inwestorów.

4. Rozwój lokalnej infrastruktury wsparcia inwestorów poprzez tworzenie sieci lokalnych przedstawicielstw i strategicznych parków przemysłowo-inwestycyjnych pozwoli na zintensyfikowanie działań promocyjnych, lepszą koordynację oraz efektywne wykorzystanie zasobów, co przyczyni się do wzrostu konkurencyjności Polski na rynku międzynarodowym.

5. Zmiany w kryteriach kwalifikacji przedsięwzięć inwestycyjnych, zwłaszcza uwzględniające aspekty jakościowe związane z innowacyjnością, ochroną środowiska, robotyzacją oraz rozwojem kapitału ludzkiego, są niezbędne do przekształcenia struktury zatrudnienia na bardziej profesjonalną i trwałą, co ma bezpośredni wpływ na wzrost produktywności i konkurencyjności gospodarki.

6. Opóźnienia we wdrażaniu reform i brak szybkich, zdecydowanych działań systemowych mogą skutkować osłabieniem pozycji Polski jako atrakcyjnego rynku inwestycyjnego w regionie, utratą potencjalnych inwestorów na rzecz konkurencyjnych państw oraz pogorszeniem efektywności funkcjonowania podmiotów zarządzających rozwojem gospodarczym.

Główne rekomendacje

1. Przeprowadzić konsolidację podmiotów zarządzających specjalnymi strefami ekonomicznymi do pięciu regionalnych grup kapitałowych, co pozwoli na zwiększenie efektywności operacyjnej i jednolitego nadzoru właścicielskiego, przy jednoczesnym zachowaniu lokalnej responsywności poprzez utworzenie oddziałów terenowych.

2. Wzmocnić rolę jednej instytucji rozwoju, np. Agencji Rozwoju Przemysłu S.A., jako centralnego koordynatora i właściciela skonsolidowanych podmiotów zarządzających strefami, zapewniając jej odpowiedni potencjał kapitałowy i mandat do nadzorowania strategii oraz ram prawnych funkcjonowania SSE.

3. Udoskonalić programy wsparcia inwestycji, w tym wprowadzić nowy program grantowy oparte na kryteriach jakościowych, promujący projekty o wysokiej wartości dodanej, zwłaszcza z sektorów zaawansowanych technologii takich jak sztuczna inteligencja, półprzewodniki, technologie zielone czy przemysł obronny.

4. Dostosować system wsparcia do specyfiki branży półprzewodnikowej poprzez obniżenie progów minimalnych wymagań inwestycyjnych i zatrudnieniowych oraz rozszerzenie zakresu wsparcia na cały ekosystem gospodarczy, obejmujący nie tylko produkcję, lecz także projektowanie i integrację systemów.

5. Przeprowadzić strategiczną rewizję terytorialnego podziału specjalnych stref ekonomicznych, eliminując rozproszone obszary w poszczególnych województwach i tworząc makroregionalne jednostki zarządzające, które umożliwią bardziej efektywną koordynację inwestycji i dystrybucję funduszy.

6. Wzmocnić politykę jakości zatrudnienia w ramach programów inwestycyjnych, stawiając nacisk na profesjonalizację kadr, rozwój kompetencji oraz stabilność miejsc pracy, co przyczyni się do zwiększenia wydajności pracy i konkurencyjności całej gospodarki.