Szara strefa w Polsce. Rynek pożyczek pozabankowych.
Autor: Warsaw Enterprise Institute
Data publikacji: 01/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Ekonomia | Gospodarka i rynek pracy | Gospodarstwa Domowe | Prawo
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport Warsaw Enterprise Institute z 2026 roku analizuje skalę szarej strefy na polskim rynku pożyczek pozabankowych, szacując jej udział na około 15% całego sektora, co odpowiada rocznemu obrotowi rzędu 5,1 mld zł. Główny problem wynika z restrykcyjnych regulacji prawnych, które ograniczają dostępność finansowania – decyzje o odmowie udzielania pożyczek dotykają 77% wniosków, a niemal 1,4 mln rodaków pozostaje bez finansowania. W efekcie, około 45% odrzuconych klientów decyduje się na poszukiwanie usług w szarej strefie, gdzie funkcjonuje rynek poza regulacjami i nadzorem. Szczególnie wysokie ryzyko trafienia do nielegalnego obrotu dotyczy osób potrzebujących środków na cele zdrowotne (73%). Raport podkreśla, że obecne ograniczenia, takie jak maksymalne limity kosztów pozaodsetkowych, wymogi kapitałowe i nakazy oceny zdolności kredytowej, prowadzą do wykluczenia finansowego. Autorzy rekomendują przegląd i liberalizację przepisów, aby legalne instytucje mogły elastyczniej reagować na potrzeby rynku, w tym obsługiwać klientów o wyższym ryzyku kredytowym. Działania te mogą ograniczyć rozwój szarej strefy, poprawić konkurencyjność sektora oraz zwiększyć wpływy do budżetu państwa. W ocenie Warsaw Enterprise Institute efektywność ściągania podatków i walka z nielegalnym rynkiem finansowym są kluczowe dla stabilności gospodarczej i ochrony konsumentów. Szara strefa nie jest zjawiskiem marginalnym, lecz symptomem nadmiernej fiskalnej presji i zbyt restrykcyjnych regulacji.
Wnioski
Wnioski
1. Szara strefa na rynku pożyczek pozabankowych w Polsce osiąga znaczący poziom, szacowany na około 15% całego sektora, co przekłada się na około 5,1 mld zł obrotu rocznie, stanowiąc istotne wyzwanie dla legalnych podmiotów oraz budżetu państwa.
2. Restrykcyjna polityka kredytowa instytucji pożyczkowych, będąca konsekwencją obowiązujących regulacji prawnych i limitów kosztów pozaodsetkowych, ogranicza dostęp do finansowania dla znacznej części klientów, co generuje presję na poszukiwanie alternatywnych, nieformalnych źródeł finansowania.
3. Znaczący odsetek osób wykluczonych z formalnego rynku pożyczkowego, zwłaszcza w przypadku potrzeb związanych ze zdrowiem, kieruje się ku nielegalnym źródłom finansowania, co niesie ze sobą podwyższone ryzyko dla konsumentów oraz powoduje straty fiskalne dla państwa.
4. Efektywna walka z szarą strefą powinna obejmować zarówno liberalizację przepisów zwiększających elastyczność i konkurencyjność legalnych instytucji pożyczkowych, jak również wzmożone działania sankcyjne wobec podmiotów operujących poza prawem, w celu wyrównania warunków funkcjonowania całego rynku.
5. Istnieje pilna potrzeba modernizacji obowiązujących regulacji, w tym przeglądu limitów pozaodsetkowych kosztów oraz mechanizmów oceny zdolności kredytowej, aby umożliwić bardziej zróżnicowaną i adekwatną ofertę finansową, co pozwoli zmniejszyć skłonność konsumentów do korzystania z usług szarej strefy.
6. Poprawa efektywności poboru istniejących podatków oraz skoncentrowana walka z szarą strefą mogą stanowić bardziej racjonalną strategię fiskalną niż zwiększanie obciążeń podatkowych, co sprzyja stabilizacji finansów publicznych i ochronie interesów konsumentów.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Konieczne jest zreformowanie obowiązujących regulacji prawnych na rynku pozabankowych instytucji pożyczkowych w celu zwiększenia dostępności legalnych form finansowania dla szerszego grona konsumentów, zwłaszcza tych ocenianych jako bardziej ryzykowni. Umożliwi to zróżnicowanie ofert poprzez liberalizację limitów kosztów pozaodsetkowych, co przełoży się na lepsze dostosowanie produktów do indywidualnych potrzeb klientów.
2. Należy stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi konkurencji oraz wspierać ekspansję legalnie działających podmiotów pożyczkowych, zapewniając im możliwość konkurowania na równych zasadach z uczestnikami szarej strefy. Obejmuje to ujednolicenie ram regulacyjnych dla całego sektora, co podniesie efektywność i transparentność funkcjonowania rynku.
3. Wprowadzenie skutecznych mechanizmów zwalczania nielegalnych podmiotów operujących na rynku pożyczkowym, w tym zaostrzenie kar za działalność poza ramami prawnymi, aby podwyższyć ryzyko związane z prowadzeniem działalności w szarej strefie i tym samym ograniczyć jej skalę.
4. Doskonalenie systemów ściągania istniejących podatków oraz przeciwdziałanie szarej strefie poprzez optymalizację działań administracyjnych i zmniejszenie fiskalnego obciążenia przedsiębiorców, co pozwoli zredukować motywację do prowadzenia działalności poza granicami prawa.
5. Rozwój mechanizmów edukacyjnych i informacyjnych skierowanych do konsumentów, które będą naświetlać ryzyka związane z korzystaniem z ofert szarej strefy oraz promować korzyści płynące z legalnego finansowania, co może ograniczyć popyt na nieformalny rynek pożyczkowy.
6. Systematyczne monitorowanie i analiza rynku pozabankowych pożyczek, w tym regularne badania odrzuconych wniosków oraz zachowań konsumenckich, aby szybko identyfikować i reagować na zmieniające się potrzeby i potencjalne zagrożenia dla stabilności rynku finansowego.