Rządowy Program Fundusz Młodzieżowy na lata 2022-2033
Autor: Najwyższa Izba Kontroli
Data publikacji: 27/05/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Edukacja i Nauka | Polityka społeczna
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Kontrola realizacji programów dotacyjnych przez Biuro Programów Tematycznych w NIW ujawniła szereg nieprawidłowości i braków organizacyjnych. W szczególności zwrócono uwagę na niedostateczną liczbę pracowników, co skutkowało błędami w przeprowadzaniu konkursów oraz niewystarczającą weryfikacją ofert i realizacji projektów. Eksperci zewnętrzni oceniali wnioski często bez zapewnienia bezstronności, co prowadziło do konfliktu interesów i nierównego traktowania uczestników konkursów. Przypadki powtarzających się identycznych uzasadnień ocen i niedostosowania się do wytycznych wskazują na brak rzetelności i nieefektywny nadzór. Ponadto dopuszczano do finansowania podmiotów, których działania nie odpowiadały grupie docelowej programu, co podważało zasadność przyznanych środków. Procedury związane z rekrutacją i przydziałem ekspertów były niejasne i nieprzejrzyste, co utrudniało kontrolę i stwarzało ryzyko powierzania oceny osobom niedysponującym odpowiednią wiedzą. NiW podjęło działania naprawcze, jednak dotychczasowe niedociągnięcia wskazują na potrzebę wzmocnienia potencjału kadrowego i usprawnienia mechanizmów oceny i nadzoru nad realizacją programów. Kontrola potwierdziła również brak systemowego podejścia do zapewnienia transparentności i efektywności dysponowania środkami publicznymi, co wpływa na wiarygodność całego procesu dofinansowywania młodzieżowych inicjatyw społecznych.
Wnioski
Wnioski
1. W Narodowym Instytucie Wolności nie zapewniono transparentności oraz należytej precyzji w procesie wyboru i przydziału ekspertów do oceny merytorycznej wniosków, co skutkowało powierzeniem oceny osobom nieposiadającym odpowiedniej wiedzy i bezstronności, a także przekazywaniem wniosków do oceny przed formalnym zawarciem umów.
2. System nadzoru i weryfikacji jakości ocen merytorycznych dokonanych przez ekspertów był niewystarczający, co prowadziło do sytuacji, w których uzasadnienia przyznanej punktacji były powtarzalne, nieadekwatne lub nieodzwierciedlające rzeczywistej treści ocenianych wniosków, a także do nierównego traktowania wnioskodawców.
3. Występowały przypadki konfliktów interesów, w tym udział ekspertów powiązanych z wnioskodawcami oraz ocena wniosków przez osoby związane z konkurencyjnymi podmiotami, co narusza zasadę bezstronności i podważa uczciwość oraz rzetelność konkursu dotacyjnego.
4. System raportowania i dokumentacji dotyczący procesu oceny ekspertów i przebiegu konkursów był niewystarczający i niekompletny – brak możliwości odtworzenia list rankingowych, bazy ekspertów oraz korespondencji dotyczącej kluczowych terminów ograniczał kontrolę oraz transparentność działań instytucji.
5. Pomimo wyraźnego określenia w Programie grupy docelowej jako młodzieży w wieku 15–29 lat, dotacje były udzielane również podmiotom realizującym działania skierowane do innych grup wiekowych, co wskazuje na niewłaściwe stosowanie kryteriów merytorycznych oraz brak skutecznej weryfikacji zgodności realizowanych projektów z założeniami programu.
6. Organizacyjny potencjał Biura Programów Tematycznych był niewystarczający do zapewnienia rzetelnej i skutecznej realizacji nadzoru nad przebiegiem konkursów oraz zgodności z zasadami programu, co mogło przyczyniać się do błędów proceduralnych i merytorycznych w procesie oceny oraz finansowania zadań publicznych.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Wprowadzić oddzielne pule finansowe dedykowane poszczególnym województwom, uwzględniając regionalny potencjał absorpcji środków oraz prowadzić oceny wniosków na poziomie regionalnym, co pozwoli na bardziej sprawiedliwą i efektywną alokację zasobów.
2. Zdefiniować i wdrożyć mechanizmy ograniczające możliwość znacznego obniżenia wartości przyznanej dotacji po jej przyznaniu, na przykład poprzez ustalenie maksymalnego poziomu redukcji, aby zapewnić stabilność finansową realizowanych projektów.
3. Uelastycznić terminy wykorzystania środków przez beneficjentów zwłaszcza w przypadku projektów wieloletnich, eliminując wymogi sztywnego wydatkowania określonych kwot w z góry ustalonym czasie, co umożliwi lepsze dostosowanie realizacji działań do rzeczywistych potrzeb.
4. Skrócić czas rozstrzygnięcia konkursów oraz rozważyć ich ogłaszanie przed okresem wakacyjnym, co pozwoli na wydłużenie efektywnego okresu realizacji projektów w roku konkursowym i poprawi płynność przygotowań.
5. Zapewnić efektywny system komunikacji z beneficjentami, m.in. poprzez ustalenie maksymalnego czasu odpowiedzi na zapytania oraz wprowadzenie regularnych dyżurów konsultacyjnych, co przyczyni się do zwiększenia transparentności i wsparcia w realizacji projektów.
6. Rozbudować narzędzia informatyczne, zwłaszcza Generator NIW-CRSO, o funkcje umożliwiające obsługę wniosków w ramach mechanizmu regrantingu, co usprawni zarządzanie procesem oraz poprawi kontrolę i monitorowanie projektów.