Raport Zespołu ds. Dezinformacji

Streszczenie

Raport Komisji analizuje wpływ rosyjskiej dezinformacji na polską opinię publiczną, wskazując na konieczność systematycznego monitorowania zagrożeń i prowadzenia badań przez instytucje państwowe. Podkreśla, że ograniczenie dostępu mediów do źródeł informacji, jak miało to miejsce podczas kryzysu na granicy polsko-białoruskiej w 2021 roku, stworzyło lukę informacyjną, którą szybko wykorzystały rosyjskie i białoruskie narracje propagandowe. Wskazuje na potrzebę otwartej komunikacji oraz współpracy z mediami, również zagranicznymi, zapewniając im dostęp do wiarygodnych świadków i materiałów bez cenzury.

Raport dokumentuje szerokie spektrum prorosyjskich narracji, które podważają suwerenność Ukrainy oraz kreują obraz zagrożenia ze strony Zachodu, często opierając się na teoriach spiskowych i historycznych lękach. Rosyjska propaganda stara się zdezintegrować społeczeństwa zachodnie, podważając zaufanie do instytucji demokratycznych i przedstawiając Rosję jako moralną alternatywę. Wskazuje również na zaniedbania polskich władz, które nie zbudowały skutecznego, spójnego systemu przeciwdziałania dezinformacji, ograniczając udział ekspertów i dziennikarzy.

Komisja rekomenduje wzmocnienie potencjału analitycznego instytucji państwowych, utworzenie specjalnych zespołów ds. dezinformacji oraz rozwinięcie edukacji medialnej w szkołach. Podkreśla wagę proaktywnej polityki informacyjnej jako podstawy obrony przed manipulacją i propagandą w czasach napięć międzynarodowych.

Wnioski

1. Obecne działania polskich władz w zakresie przeciwdziałania dezinformacji ze strony Rosji i Białorusi są fragmentaryczne, nieskoordynowane i niewystarczające, co powoduje brak spójnej i długofalowej strategii obronnej w obliczu wojny kognitywnej prowadzonej przeciwko Polsce.

2. Niewykorzystanie potencjału instytucji takich jak NASK oraz brak powołania wyspecjalizowanych struktur w służbach, m.in. Departamentu Bezpieczeństwa Cybernetycznego w ABW, ogranicza efektywność monitoringu i analizy zagrożeń informacyjnych, co hamuje zdolność państwa do skutecznej obrony przed manipulacjami i propagandą.

3. Brak otwartej i transparentnej komunikacji władz z mediami, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych, prowadzi do powstawania „luk informacyjnych”, które natychmiast wykorzystywane są przez rosyjskie i białoruskie źródła propagandowe do szerzenia dezinformacji oraz zablokowania wiarygodnego przekazu w przestrzeni publicznej.

4. Systematyczne monitorowanie wpływu rosyjskiej dezinformacji na opinię publiczną oraz wykorzystanie badań naukowych prowadzonych przez instytucje państwowe są konieczne do wczesnego rozpoznawania i reagowania na zmieniające się metody manipulacji, co pozwoli na lepsze zarządzanie ryzykiem dezinformacyjnym.

5. Wzmocnienie współpracy międzynarodowej, zwłaszcza z mediami zachodnimi i ekspertami spoza kraju, wraz z udostępnianiem autenticznych, nieocenzurowanych materiałów i świadków wydarzeń, stanowi kluczowy element podnoszący jakość informacji docierających do społeczeństwa i przeciwdziałający prorosyjskim narracjom.

6. Edukacja medialna w szkołach i podnoszenie kompetencji cyfrowych społeczeństwa to fundament długoterminowej polityki przeciwdziałania dezinformacji, który pozwoli na budowanie odporności poznawczej obywateli oraz zmniejszy podatność na propagandę i manipulacje informacyjne.

Główne rekomendacje

1. Należy opracować i wdrożyć na poziomie rządowym kompleksową strategię przeciwdziałania dezinformacji, uwzględniającą m.in. aspekt regulacji prawnych, mechanizmy współpracy instytucji państwowych, działania w obszarze bezpieczeństwa narodowego, edukację medialną oraz kształtowanie społecznych postaw krytycznych wobec manipulacji informacyjnych.

2. Konieczne jest systematyczne wzmacnianie potencjału analitycznego i kadrowego instytucji państwowych odpowiedzialnych za identyfikację oraz neutralizowanie zagrożeń dezinformacyjnych, w tym przez tworzenie specjalistycznych zespołów, rozwój ekspertyz oraz inwestycje w nowoczesne narzędzia analityczne.

3. Powinno się prowadzić powszechną i długofalową edukację medialną społeczeństwa, mającą na celu podniesienie kompetencji w zakresie rozpoznawania manipulacji i dezinformacji, a także rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia, co jednocześnie przyczyni się do odbudowy zaufania społecznego i zmniejszenia polaryzacji.

4. Rekomenduje się wdrożenie transparentnej i otwartej komunikacji instytucji państwowych z mediami, zapewniającą dziennikarzom możliwość wypełniania obowiązków informacyjnych, dostępu do autentycznych źródeł i materiałów bez cenzury, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych, aby zapobiegać powstawaniu luk informacyjnych, które są wykorzystywane przez propagandę wrogich państw.

5. Zaleca się stały monitoring oraz aktywne przeciwdziałanie działalności prorosyjskich i pro białoruskich stron internetowych i platform społecznościowych, w tym stosowanie sankcji, blokad oraz koordynację działań na poziomie międzynarodowym, szczególnie w kontekście regulacji dotyczących przestrzegania Digital Services Act w Unii Europejskiej.

6. Istotne jest zwiększenie jawności i dostępności raportów służb specjalnych dotyczących zjawiska dezinformacji, tak aby efekty analiz i prowadzonych działań były szerzej komunikowane społeczeństwu, co pozwoli lepiej wykorzystać zgromadzone zasoby i zwiększy świadomość o mechanizmach rosyjskiej propagandy oraz jej wpływie na opinię publiczną.