Raport SGH i Forum Ekonomicznego 2024

Streszczenie raportu

Raport dotyczący rozwoju gospodarczego i instytucjonalnego krajów Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW) przedstawia analizy oraz rekomendacje mające na celu przekształcenie ich trajektorii rozwoju. Autorzy podkreślają konieczność odejścia od dotychczasowego modelu rozwoju, który charakteryzuje się niską zdolnością do innowacji i adaptacji do długofalowych wyzwań, w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym, opartej na wiedzy i przyjaznej dla środowiska.

Wskazują na potrzebę wzmocnienia instytucji formalnych oraz opracowania długofalowej strategii rozwoju, która zwiększy spójność i komplementarność instytucji. Kluczowe działania obejmują przegląd istniejącej architektury instytucjonalnej oraz stworzenie mechanizmów egzekwowania regulacji.

Raport zwraca uwagę na niską pozycję krajów EŚW w zakresie eksportu usług opartych na wiedzy, co potwierdza hipotezę o „krótkowzroczności instytucjonalnej” modelu patchworkowego. W obliczu globalnych kryzysów, takich jak zagrożenia ekologiczne, konieczne jest szybkie i elastyczne reagowanie na zmieniające się warunki. Ostatecznie, osiągnięcie tych celów ma na celu uniknięcie pułapki średniego dochodu i umożliwienie krajom EŚW przejścia z (pół)peryferyjnego statusu do centrum Unii Europejskiej.

Wnioski z raportu

1. Analiza porównawcza dochodów samorządowych w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w latach 2015–2022 wskazuje na istotne różnice w strukturze i wysokości tych dochodów, co podkreśla potrzebę dostosowania polityki fiskalnej do specyficznych warunków regionalnych oraz lokalnych.

2. Wprowadzenie długofalowej strategii rozwoju gospodarczego, skoncentrowanej na innowacjach i specjalizacji w produkcji o wysokiej wartości dodanej, jest kluczowe dla poprawy konkurencyjności krajów EŚW na arenie międzynarodowej, co może przyczynić się do ich zrównoważonego rozwoju.

3. Istnieje potrzeba przekształcenia instytucji formalnych w krajach EŚW, aby zwiększyć ich spójność i komplementarność, co pozwoli na lepsze reagowanie na zmieniające się warunki gospodarcze oraz wyzwania związane z kryzysami ekologicznymi i społecznymi.

4. Wzrost znaczenia usług opartych na wiedzy w eksporcie krajów EŚW-11 jest niezbędny dla ich długofalowego rozwoju, jednakże obecny model patchworkowy wykazuje niską zdolność adaptacyjną, co wymaga pilnych działań w celu poprawy sytuacji.

5. Wprowadzenie mechanizmów monitorujących i egzekwujących zasady dotyczące dochodów samorządowych może przyczynić się do stabilizacji wpływów oraz ich odpowiedniego poziomu, co jest niezbędne dla wsparcia rozwoju społeczno-gospodarczego regionów.

6. Zastosowanie wielowymiarowych analiz statystycznych na poziomie lokalnym umożliwia lepsze zrozumienie zróżnicowania dochodów gminnych oraz dynamiki zmian, co jest kluczowe dla formułowania skutecznych polityk rozwoju regionalnego.

Główne rekomendacje z raportu

1. Należy przeprowadzić kompleksowy przegląd istniejącej architektury instytucjonalnej w krajach EŚW, aby zapewnić spójność i komplementarność instytucji formalnych. Wdrożenie programu przebudowy instytucji powinno na celu wzmocnienie ich efektywności oraz zdolności do reagowania na zmieniające się warunki gospodarcze.

2. W kontekście rosnących wyzwań związanych z kryzysami klimatycznymi, zaleca się intensyfikację inwestycji w zieloną gospodarkę. Krajowe strategie rozwoju powinny uwzględniać innowacyjne rozwiązania proekologiczne, które przyczynią się do zrównoważonego rozwoju oraz poprawy jakości życia obywateli.

3. W celu zwiększenia konkurencyjności międzynarodowej, konieczne jest promowanie innowacji oraz specjalizacji w produkcji o wysokim udziale wartości dodanej. Wspieranie badań i rozwoju w sektorach kluczowych dla gospodarki powinno stać się priorytetem polityki gospodarczej.

4. W obliczu globalnych perturbacji, takich jak wojna w Ukrainie i zakłócenia w łańcuchach dostaw, rekomenduje się rozwój lokalnych i regionalnych sieci dostaw. Wzmocnienie lokalnych producentów oraz dywersyfikacja źródeł zaopatrzenia mogą zwiększyć odporność gospodarek EŚW na zewnętrzne szoki.

5. Należy zainwestować w rozwój kompetencji przyszłości w zarządzaniu łańcuchami dostaw, aby dostosować się do dynamicznych zmian w globalnej gospodarce. Programy edukacyjne powinny być ukierunkowane na umiejętności związane z technologiami cyfrowymi oraz zrównoważonym rozwojem.

6. W celu poprawy sytuacji podatkowo-finansowej jednostek samorządu terytorialnego, zaleca się opracowanie i wdrożenie zróżnicowanych źródeł dochodów własnych. Stabilność wpływów finansowych jest kluczowa dla wspierania rozwoju społeczno-gospodarczego regionów oraz lokalnych społeczności.