Ochrona wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych
Autor: Najwyższa Izba Kontroli
Data publikacji: 11/02/2026
Tematyka: Ekologia | Ochrona środowiska | Ochrona zdrowia | Polityka | Prawo | Rolnictwo
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport analizuje realizację krajowego programu działań mającego na celu ograniczenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzenia rolniczego oraz zapobieganie dalszemu pogarszaniu jakości wód. Stwierdzono, że organy Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) borykają się z niedoborami kadrowymi i nadmiernym obciążeniem pracą, co utrudnia realizację obowiązkowych kontroli gospodarstw rolnych. Zalecenia Głównego Inspektora dotyczące minimalnej liczby kontroli często nie były realizowane z powodu braków kadrowych. Ponadto, minister właściwy do spraw gospodarki wodnej nie przeprowadził strategicznej oceny oddziaływania programu na środowisko oraz nie sporządził wymaganych prognoz, co narusza obowiązujące przepisy. Minister nie zapewnił także bieżących analiz i agregacji danych dotyczących skuteczności programu, a informacje hydrologiczno-meteorologiczne potrzebne do oceny działań przekazywane były nierzetelnie i z opóźnieniem. Niewłaściwe było również nieprzetłumaczenie na język polski wytycznych Komisji Europejskiej, co utrudniało stosowanie ich przez podmioty odpowiedzialne za ochronę wód. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa realizowała działania edukacyjne i kontrolne w zakresie wzajemnej zgodności, jednakże efektywność monitoringu pozostawała ograniczona. Raport wskazuje na potrzebę wzmocnienia kadrowego i finansowego IOŚ, regularnej oceny skuteczności programu oraz pełnej zgodności działań administracyjnych z wymogami prawa ochrony środowiska i języka polskiego. Niniejsza analiza podkreśla konieczność usprawnienia procesów zarządzania ochroną wód przed azotanami w celu osiągnięcia zamierzonych celów środowiskowych.
Wnioski
Wnioski
1. Konieczne jest wypracowanie i wdrożenie stabilnego modelu finansowania organów Inspekcji Ochrony Środowiska, który zapewni odpowiednie środki na koszty osobowe i pochodne niezbędne do skutecznej realizacji zadań związanych z ochroną wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzenia rolniczego, uwzględniając jednocześnie potrzeby kadrowe i techniczne.
2. Efektywność Programu działań w zakresie ograniczania zanieczyszczeń azotanami powinna być oceniana na podstawie długoterminowych, co najmniej czteroletnich okresów, zamiast analiz rocznych, które ze względu na uwarunkowania środowiskowe i ekonomiczne mogą prowadzić do błędnych interpretacji wyników i nieuzasadnionych korekt działań.
3. Wprowadzenie mechanizmów prawnych obligujących podmioty kontrolowane do systematycznego informowania o sposobie realizacji decyzji administracyjnych wydawanych w efekcie kontroli, co pozwoli na lepsze monitorowanie i egzekwowanie wdrażania działań ochronnych w gospodarstwach rolnych.
4. Wzmocnienie współpracy pomiędzy Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska a Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez zapewnienie efektywnej wymiany danych i informacji, co przyczyni się do usprawnienia procesów kontrolnych oraz zwiększenia skuteczności działań ochronnych przed zanieczyszczeniem azotanami.
5. Konieczne jest usprawnienie i ujednolicenie procedur administracyjnych prowadzonych przez organy odpowiedzialne za ochronę wód, poprzez zwiększenie nadzoru, ograniczenie fluktuacji kadr oraz wprowadzenie specjalistycznych zespołów i szkoleń, co pozwoli na zwiększenie szybkości i prostoty postępowań.
6. W ramach doradztwa rolniczego należy zagwarantować transparentność i wysoką jakość usług związanych ze sporządzaniem planów nawożenia i przechowywania nawozów naturalnych, aby zapewnić rzetelność, zgodność z obowiązującymi przepisami oraz efektywne wspieranie praktyk ograniczających zanieczyszczenie wód azotanami.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Zapewnić stabilne i adekwatne finansowanie dla Instytucji Ochrony Środowiska (IOŚ), ze szczególnym uwzględnieniem środków na wynagrodzenia oraz realizację Programu Monitoringu Środowiska (PMŚ), tak aby możliwe było efektywne wykonywanie ustawowych zadań związanych z ochroną wód przed zanieczyszczeniem azotanami.
2. Wdrożyć systematyczną i kompleksową ocenę skuteczności Programu działań na rzecz ograniczenia zanieczyszczeń azotanowych, opartą na analizie danych w perspektywie wieloletniej (minimum czteroletniej), z uwzględnieniem czynników środowiskowych i ekonomicznych wpływających na wyniki monitoringu.
3. Poszerzyć zakres danych wykorzystywanych w planowaniu i realizacji kontroli rolniczych, w tym poprzez formalne uregulowanie dostępu wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego do baz danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), co pozwoli na precyzyjne i celowane działania edukacyjne oraz kontrolne wobec podmiotów prowadzących działalność rolniczą.
4. Wzmocnić transparentność i niezależność procesu opiniowania planów nawożenia azotem, eliminując potencjalne konflikty interesów oraz zapewniając rozdzielenie funkcji sporządzania i opiniowania tych planów, co przyczyni się do podniesienia zaufania oraz jakości doradztwa rolniczego.
5. Zainicjować i prowadzić działania edukacyjne oraz doradcze skierowane do rolników, bazujące na aktualnych, zweryfikowanych zaleceniach dobrej praktyki rolniczej, z naciskiem na poprawę jakości i rzetelności przygotowywanych planów nawożenia oraz proekologiczne modyfikacje praktyk rolniczych.
6. Usprawnić wymianę informacji między instytucjami odpowiedzialnymi za ochronę środowiska i gospodarkę wodną, w szczególności poprzez kompleksowe integrowanie danych z monitoringu wód oraz kontrolnych, co pozwoli na pełniejsze i bardziej wiarygodne raportowanie oraz lepsze planowanie działań przeciwdziałających eutrofizacji.