Moce za wszelką cenę? Co osiągnęła Polska przez 10 lat pracy nad rynkiem mocy.
Autor: Forum Energii
Data publikacji: 23/02/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Ekologia | Ekonomia | Energetyka | Infrastruktura | Ochrona środowiska | Polityka | Prawo
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport analizuje funkcjonowanie polskiego rynku mocy po niemal dekadzie jego działania, wskazując na brak jednoznacznej strategii długoterminowej i wysokie koszty tego mechanizmu, szacowane na około 200 mld zł do 2046 roku. Rynek mocy, choć zaspokoił deficyt mocy na najbliższe lata, utrwala dominację konwencjonalnych, mało elastycznych jednostek węglowych i promuje nowe moce gazowe, niewystarczająco wspierając rozwój elastyczności systemu energetycznego. Konstrukcja rynku nie uwzględnia w pełni dynamicznie zmieniających się potrzeb związanych ze wzrostem udziału odnawialnych źródeł energii (OZE) oraz magazynów energii. Operator systemu przesyłowego pełni obecnie rolę centralnego planisty, co prowadzi do preferowania mocy sterowalnych, kosztem rosnącego importu gazu i ograniczonego uwzględnienia wymogów emisyjnych. Raport wskazuje na potrzebę reform, proponując wprowadzenie dwóch odrębnych produktów rynkowych: mocy elastycznej o bardzo krótkim czasie reakcji, dedykowanej technologiom szybkiego reagowania jak gazowe turbiny czy magazyny energii, oraz mocy dyspozycyjnej z czasem aktywacji do 4 godzin, obejmującej m.in. jednostki kogeneracyjne i DSR. Podkreślona jest konieczność optymalizacji systemu poprzez lepsze wykorzystanie połączeń transgranicznych, elektryfikację sektorów ciepłownictwa i przemysłu oraz dostosowanie opłaty mocowej do rozwoju OZE i elastycznego popytu. Raport zwraca uwagę na potrzebę transparentności i racjonalizacji kosztów, aby zapewnić bezpieczeństwo energetyczne i konkurencyjność gospodarki przy jednoczesnym ograniczeniu uzależnienia od importu paliw kopalnych oraz minimalizacji emisji.
Wnioski
Wnioski
1. Obecny model rynku mocy w Polsce pełni kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, szczególnie w kontekście wycofywania się starych jednostek węglowych oraz rosnącego udziału OZE, jednak jest kosztowny i wymaga optymalizacji w celu ograniczenia obciążeń ekonomicznych dla odbiorców oraz poprawy konkurencyjności gospodarki.
2. Działania operatora systemu przesyłowego (PSE) jako centralnego koordynatora rynku mocy, choć niezbędne w sytuacji braku spójnej strategii państwowej, prowadzą do preferowania mocy sterowalnych opartych na paliwach kopalnych, co wiąże się z ryzykiem wzrostu zależności importowej, zwłaszcza od gazu, oraz pomijaniem kryteriów emisyjności i potencjału elastyczności systemu.
3. Wprowadzenie segmentacji mechanizmu rynku mocy na dwa odrębne produkty – moc elastyczną o krótkim czasie reakcji oraz moc dyspozycyjną z czasem aktywacji do kilku godzin – umożliwi lepsze dostosowanie zasobów systemowych do dynamicznych wymogów nowoczesnego rynku energii opartego na niestabilnych źródłach odnawialnych oraz poprawi efektywność kosztową mechanizmu.
4. Konieczne jest uwzględnienie w planach rozwoju energetycznego szerszego współdziałania różnych sektorów, takich jak ciepłownictwo, przemysł oraz systemy magazynowania energii i redukcji zapotrzebowania (DSR), co pozwoli na efektywniejsze bilansowanie systemu, wykorzystanie potencjału elektryfikacji i zwiększenie elastyczności całej gospodarki energetycznej.
5. Brak transparentności rynku mocy oraz niepełne uwzględnienie w analizach adekwatności zasobów potencjału eksportowego i długoterminowej opłacalności jednostek wytwórczych prowadzi do ryzyka przewymiarowania rynku i sztucznego zawyżania zapotrzebowania na moc, co skutkuje generowaniem nadmiernych kosztów i koniecznością korekty metodologii oceny.
6. Strategiczne zmniejszenie uzależnienia sektora energetycznego oraz gospodarki od gazu ziemnego, zwłaszcza poprzez promowanie elektryfikacji ciepłownictwa i przemysłu niskotemperaturowego przy jednoczesnym rozwoju pomp ciepła i wykorzystaniu energii odpadowej, jest kluczowe dla stabilności systemu, bezpieczeństwa energetycznego oraz realizacji celów klimatycznych i środowiskowych UE.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Wdrożenie rynku mocy opartego na dwóch odrębnych produktach, uwzględniających zarówno moc elastyczną o krótkim czasie aktywacji, jak i moc dyspozycyjną z czasem aktywacji do 4 godzin, co pozwoli lepiej dostosować mechanizm wsparcia do dynamicznych potrzeb systemu elektroenergetycznego z udziałem OZE.
2. Ograniczenie kosztów wdrażania i funkcjonowania rynku mocy poprzez optymalizację planowania i wykorzystanie istniejących zasobów, a także zwiększenie transparentności mechanizmu, aby zapobiec nadmiernemu wzrostowi opłat mocowych i ochronić konkurencyjność gospodarki.
3. Rozwój szerokiej współpracy pomiędzy operatorem systemu, uczestnikami rynku oraz sektorami przemysłu i ciepłownictwa w celu lepszego wykorzystywania istniejących źródeł elastyczności oraz zaprojektowania przyszłych mechanizmów wspierających integrację OZE i potrzeb całej gospodarki.
4. Wprowadzenie strategii zmniejszania uzależnienia od gazu ziemnego poprzez przyspieszenie elektryfikacji ciepłownictwa, przemysłu i ogrzewnictwa, wraz z inwestycjami w efektywność energetyczną oraz wykorzystanie energii odpadowej i odnawialnych źródeł energii, co poprawi bezpieczeństwo energetyczne oraz zminimalizuje ryzyka geopolityczne.
5. Doskonalenie metodologii oceny adekwatności zasobów energetycznych, uwzględniającej rzeczywiste zdolności eksportowe, dłuższy horyzont analizy opłacalności jednostek wytwórczych oraz krajowe specyfiki dotyczące harmonogramów remontów, w celu uzyskania bardziej precyzyjnych prognoz i racjonalizacji zapotrzebowania na moc.
6. Promowanie elastycznego zużycia energii elektrcznej przez odbiorców, zwłaszcza poprzez taryfy dynamiczne i instrumenty zachęcające do przesunięcia poboru na godziny niskiego zapotrzebowania, co w efekcie może obniżyć ogólny koszt systemu energetycznego i zwiększyć efektywność wykorzystania infrastruktury.