FFISKALNE SKUTKI FRANCZYZACJI POLSKIEJ GOSPODARKI NA SKUTEK WPROWADZENIA PODATKU OD SPRZEDAŻY DETALICZNEJ
Data publikacji: 16/04/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Ekonomia | Gospodarka i rynek pracy | Podatki | Polityka | Prawo
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport analizuje wpływ wprowadzenia podatku od sprzedaży detalicznej (PSD) na strukturę organizacyjną handlu detalicznego w Polsce. Wprowadzenie PSD w 2021 roku skłoniło przedsiębiorstwa do preferowania modelu franczyzy twardej jako korzystniejszej ekonomicznie formy prowadzenia działalności w stosunku do tradycyjnych sieci własnych. Model ten, ograniczający autonomię franczyzobiorców, pozwala na efektywne unikanie obciążeń fiskalnych wynikających z PSD poprzez dezintegrację przedsiębiorstwa na wiele niezależnych podmiotów, z których każdy nie przekracza ustawowego progu przychodów zwalniającego z opodatkowania. Komisja Europejska podkreśliła, że konstrukcja podatku faworyzuje modele franczyzowe, co prowadzi do dyskryminacji innych form organizacji.
W wyniku tych zmian nastąpił spadek zatrudnienia w handlu detalicznym oraz obniżenie przeciętnych wynagrodzeń brutto. Analizy kosztu zatrudnienia wykazały, że zamiana tradycyjnych umów o pracę na formy współpracy z franczyzobiorcami, korzystającymi m.in. z ryczałtowego opodatkowania, pozwala na znaczne obniżenie kosztów fiskalnych dla przedsiębiorców. Szacowany ubytek dochodów publicznych z tytułu zmniejszenia zatrudnienia, obniżenia wynagrodzeń oraz unikania podatku od sprzedaży detalicznej wynosi około 7,5 mld zł rocznie.
Podsumowując, wprowadzenie podatku PSD przyniosło istotne zmiany strukturalne w polskim handlu detalicznym, przyczyniając się do rozwoju franczyzy jako dominującego modelu biznesowego, co wiąże się z istotnymi konsekwencjami fiskalnymi i społecznymi. Raport podkreśla potrzebę dalszych badań oraz zastosowania metod analitycznych, które pozwolą dokładniej ocenić wpływ PSD, odseparowując go od innych czynników rynkowych.
Wnioski
Wnioski
1. Wprowadzenie podatku od sprzedaży detalicznej (PSD) spowodowało istotne zmiany strukturalne na rynku handlu detalicznego w Polsce, w szczególności poprzez stymulowanie rozwoju modeli franczyzowych, zwłaszcza tzw. twardych sieci franczyzowych, które cechują się wyższą efektywnością ekonomiczną, mierzoną rentownością sprzedaży, zyskiem oraz wskaźnikiem EBIT na sklep, w porównaniu do tradycyjnych sieci sklepów własnych czy miękkich sieci franczyzowych.
2. Konstrukcja PSD, bazująca na progresywnych stawkach i progach przychodów, sprzyjała ucieczce podatkowej poprzez rozdzielanie struktur handlowych na wyodrębnione formalnie niezależne podmioty, które działając wspólnie i realizując wspólne cele gospodarcze (np. w modelu franczyzy), unikały objęcia podatkiem. Ta praktyka była przedmiotem krytyki Komisji Europejskiej, która wskazała na preferencję podatkową dla franczyz i innych rozproszonych form organizacji handlu detalicznego.
3. Metody analizy empirycznej, takie jak „różnic-w-różnicach” z heterogenicznym trendem liniowym oraz model IPWRA, pozwoliły wykazać, że w wyniku wprowadzenia podatku nastąpił wzrost liczby podmiotów handlowych i jednoczesny spadek zatrudnienia na podstawie umów o pracę, co sugeruje zjawisko substytucji tradycyjnych stosunków pracy na bardziej elastyczne formy współpracy (franczyza, agencyjność, partnerstwo).
4. Analiza kosztów zatrudnienia wykazała, że koszty pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę obciążone są znacznymi składkami i kosztami pośrednimi, co wpływa na decyzje przedsiębiorców co do wyboru formy zatrudnienia i może sprzyjać zwiększaniu udziału samozatrudnienia oraz umów cywilnoprawnych w strukturze zatrudnienia w handlu detalicznym.
5. Niekompletność danych oraz ograniczenia metodologiczne związane z brakiem szczegółowych, indywidualnych danych podatkowych i składkowych przedsiębiorstw handlowych uniemożliwiły precyzyjne oszacowanie pełnych skutków fiskalnych i społecznych wprowadzenia PSD, co wskazuje na potrzebę dalszych badań z dostępem do bardziej szczegółowych baz danych, aby lepiej zrozumieć długoterminowe konsekwencje tej regulacji.
6. Wprowadzenie PSD miało wielowymiarowy wpływ nie tylko na dochody sektora finansów publicznych, ale także na organizację sieci handlowych oraz rynek pracy, co podkreśla konieczność kompleksowego uwzględniania efektów fiskalnych, ekonomicznych i społecznych zmian regulacyjnych, zamiast opierania oceny wyłącznie na bezpośrednich wpływach podatkowych.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Należy rozważyć modyfikację konstrukcji podatku od sprzedaży detalicznej w kierunku eliminacji preferencyjnego traktowania sieci franczyzowych, tak aby zapewnić równą konkurencję pomiędzy różnymi modelami organizacyjnymi przedsiębiorstw handlowych oraz ograniczyć możliwości optymalizacji podatkowej poprzez podział przychodów.
2. W celu zwiększenia efektywności ekonomicznej handlu detalicznego, rekomenduje się wspieranie rozwoju sieci franczyzowych twardych, które wykazują wyższą rentowność oraz lepsze wyniki finansowe w porównaniu do innych form prowadzenia działalności.
3. W polityce zatrudnienia powinno się uwzględnić kompleksowy koszt pracy, w tym składki ubezpieczeniowe i podatkowe, aby podejmować decyzje dotyczące form zatrudnienia w sposób optymalny ekonomicznie zarówno z punktu widzenia pracodawcy, jak i pracownika.
4. Zaleca się stosowanie zaawansowanych metod analizy ekonomicznej, takich jak metoda „różnic w różnicach” z uwzględnieniem heterogenicznych trendów, aby precyzyjnie izolować wpływ wprowadzonych regulacji fiskalnych na rynek handlu detalicznego, co pozwoli na lepsze dostosowanie polityki gospodarczej.
5. W obszarze regulacji należy podejmować działania mające na celu ograniczenie możliwości tworzenia sztucznych struktur handlowych, które służą unikaniu podatku poprzez rozdzielanie działalności na wiele podmiotów, zwłaszcza w kontekście kontrolowania powiązań kapitałowych i umownych w ramach grup handlowych.
6. W przedmiocie polityki społeczno-gospodarczej istotne jest monitorowanie i analiza wpływu podatku od sprzedaży detalicznej na zatrudnienie, ze szczególnym uwzględnieniem zmian strukturalnych w zatrudnieniu oraz rozwoju samozatrudnienia, aby przeciwdziałać niekorzystnym skutkom na rynku pracy.