Bądź onLife: Interwencja mająca na celu zmniejszenie korzystania z mediów społecznościowych przez młodzież i jej efekty
Autor: Instytut Badań Edukacyjnych
Data publikacji: 16/03/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Cyfryzacja | Demografia | Edukacja i Nauka | Gospodarstwa Domowe | Polityka społeczna
Link źródłowy: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Artykuł prezentuje wyniki badania eksperymentalnego interwencji „Bądź onLife”, mającej na celu ograniczenie czasu korzystania z mediów społecznościowych przez młodzież szkół ponadpodstawowych oraz poprawę ich funkcjonowania psychospołecznego. Interwencja składała się z trzech 45-minutowych warsztatów prowadzonych w odstępach tygodniowych, podczas których uczestnicy zwiększali świadomość czasu spędzanego w mediach społecznościowych, zgłębiali relacje społeczne w świecie realnym, a także rozwijali samokontrolę i uważność. Pomimo pozytywnych opinii uczestników, analiza danych z trzech pomiarów nie potwierdziła znaczącego wpływu interwencji na zmniejszenie czasu korzystania z mediów społecznościowych ani na poprawę samooceny, skuteczności emocjonalnej, samokontroli, uważności, a także na obniżenie poczucia osamotnienia, niepokoju i przygnębienia. Brak efektów tłumaczono utrwalonymi nawykami oraz mechanizmami wzmocnienia przerywanego stosowanymi w mediach społecznościowych, które utrudniają samoregulację. Ponadto, interwencja mogła być postrzegana przez młodzież jako zewnętrznie narzucona, co ograniczało motywację wewnętrzną do zmiany zachowań, a ograniczenie korzystania z mediów mogło powodować frustrację związaną z potrzebą przynależności społecznej. Autorzy sugerują, że skuteczność takich programów wymaga dłuższych i bardziej angażujących działań, które wzmocnią transfer nabytych umiejętności samoregulacji. Wyniki badania wskazują na potrzebę kontynuowania i rozwijania badań nad efektywnością profilaktycznych interwencji w polskim środowisku edukacyjnym.
Wnioski
Wnioski
1. Przeprowadzona interwencja „Bądź onLife”, mimo starannego przygotowania i oparcia na założeniach cyklu Kolba oraz elementach psychoedukacyjnych, nie przyniosła istotnych zmian w zmniejszeniu czasu korzystania z mediów społecznościowych ani nie wpłynęła znacząco na poprawę samooceny, samokontroli, uważności czy regulacji emocji w badanej grupie młodzieży.
2. Wysoki poziom utrwalenia nawyków korzystania z mediów społecznościowych oraz mechanizmy oparte na wzmocnieniu przerywanym sprawiają, że krótkotrwałe interwencje edukacyjne są niewystarczające do efektywnej zmiany zachowań, zwłaszcza bez długotrwałego wsparcia i wzmocnienia nabytych umiejętności.
3. Motywacja zewnętrzna, wynikająca z faktu realizacji programu w środowisku szkolnym, mogła ograniczać skuteczność interwencji, zgodnie z teorią autodeterminacji, która wskazuje, że zmiany zachowań są bardziej trwałe i efektywne, gdy są inicjowane przez motywację wewnętrzną uczestników.
4. Media społecznościowe pełnią kluczową rolę w zaspokajaniu potrzeby przynależności u młodzieży, dlatego ograniczenie ich użytkowania bez jednoczesnego zastąpienia tej funkcji innymi formami wsparcia społecznego może prowadzić do frustracji i paradoksalnego zwiększenia korzystania z platform cyfrowych.
5. Pozytywne oceny interwencji przez uczestników, wyrażone w formie refleksji nad własnym czasem spędzanym w mediach społecznościowych oraz emocjami towarzyszącymi ich użytkowaniu, wskazują na potencjał programów zwiększających świadomość własnych nawyków jako elementu wstępnego do dalszych działań profilaktycznych i edukacyjnych.
6. Niezbędne jest rozwijanie i empiryczne weryfikowanie długofalowych programów profilaktycznych, które uwzględnią zarówno aspekty technik samoregulacji i uważności, jak i głębszą integrację motywacji wewnętrznej, aby skutecznie przeciwdziałać problemom związanym z nadmiernym korzystaniem z mediów społecznościowych wśród młodzieży.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. W celu zwiększenia efektywności interwencji profilaktycznych ukierunkowanych na redukcję czasu korzystania z mediów społecznościowych wśród młodzieży, zaleca się wydłużenie czasu trwania programu oraz zwiększenie liczby sesji, co umożliwi głębsze angażowanie uczestników i skuteczniejsze wdrażanie nabywanych umiejętności samoregulacji.
2. Konieczne jest wprowadzenie elementów wzmacniających motywację wewnętrzną, tak aby uczestnicy postrzegali zmianę zachowań jako wynik własnych potrzeb i wyborów, co można osiągnąć poprzez indywidualizację podejścia oraz angażowanie młodzieży w proces formułowania celów interwencji.
3. Istotne jest rozwijanie i integracja technik uważności oraz strategii opóźniania impulsów, takich jak świadome liczenie do dziesięciu przed sięgnięciem po telefon, które sprzyjają zwiększeniu refleksyjności i kontroli nad nawykowymi zachowaniami związanymi z korzystaniem z mediów społecznościowych.
4. Należy uwzględnić psychospołeczne funkcje mediów społecznościowych, zwłaszcza zaspokajanie potrzeby przynależności, poprzez uwrażliwienie uczestników i twórców programów na potencjalne negatywne konsekwencje ograniczenia korzystania z tych narzędzi oraz proponowanie alternatywnych sposobów satysfakcjonującego nawiązywania relacji społecznych.
5. Rekomenduje się prowadzenie dalszych badań empirycznych nad skutecznością różnorodnych programów profilaktycznych w polskim kontekście, z uwzględnieniem m.in. zmiennych demograficznych oraz mechanizmów psychologicznych odpowiedzialnych za utrzymywanie wzorców korzystania z mediów społecznościowych.
6. W procesie opracowywania interwencji warto uwzględniać teorie psychologiczne, takie jak teoria autodeterminacji oraz teoria systemów podwójnych, by lepiej zrozumieć mechanizmy wpływające na nawykowe korzystanie z mediów społecznościowych oraz zoptymalizować metody oddziaływań na poziomie motywacyjnym i poznawczym.