Warszawa 2025
Autor: Fundacja Batorego
Data publikacji: 06/2025
Tematyka: Polityka społeczna
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Dokument z okazji 35-lecia samorządu terytorialnego w Polsce przedstawia 35 tez, które mają na celu wzmocnienie decentralizacji i autonomii samorządów. Autorzy wskazują na potrzebę przywrócenia kompetencji samorządów, które w ostatnich latach zostały ograniczone na rzecz instytucji centralnych. Istniejący system administracji terytorialnej, nawet przed recentralizacją, był suboptymalny i wymagał przemyślanej reformy.
Tezy dotyczą kluczowych obszarów, takich jak przejrzystość kryteriów w programach dotacyjnych, przebudowa nadzoru nad samorządami oraz optymalizacja podziału terytorialnego. Wskazują na konieczność analizy zadań samorządów, eliminacji zbędnych regulacji oraz zapewnienia stabilnych i przewidywalnych fundamentów finansowych. Podkreślają również znaczenie współpracy międzygminnej oraz potrzebę dostosowania podziału administracyjnego do aktualnych wyzwań, takich jak depopulacja.
Autorzy mają nadzieję, że centralne władze wezmą pod uwagę te propozycje, doceniając wkład samorządów w rozwój lokalnych wspólnot i siłę państwa. W kontekście zmieniających się warunków społecznych i gospodarczych, dokument stanowi apel o refleksję nad przyszłością samorządności w Polsce oraz jej rolą w zarządzaniu lokalnym.
Wnioski
Wnioski
1. Istnieje pilna potrzeba reformy systemu administracji terytorialnej, aby przywrócić samorządom ich kompetencje i zadania, które zostały im odebrane na rzecz instytucji centralnych. Tylko poprzez decentralizację można zapewnić efektywne zarządzanie lokalnymi sprawami oraz lepsze dostosowanie usług publicznych do potrzeb mieszkańców.
2. Wzmocnienie autonomii dochodowej samorządów jest kluczowe dla ich funkcjonowania. Niezbędne jest wprowadzenie bardziej elastycznego systemu dochodów własnych, który umożliwi samorządom samodzielne kształtowanie polityki podatkowej oraz dostosowywanie wydatków do zmieniających się potrzeb lokalnych społeczności.
3. Przejrzystość i przewidywalność finansowania samorządów powinny stać się priorytetem w polityce publicznej. Wprowadzenie stabilnych i przewidywalnych mechanizmów transferów finansowych oraz dotacji rozwojowych pozwoli na lepsze planowanie budżetów i realizację zadań publicznych.
4. Niezbędne jest wzmocnienie kompetencji kontrolnych organów rewizyjnych w samorządach, co przyczyni się do zwiększenia transparentności i odpowiedzialności w zarządzaniu publicznymi funduszami. Wprowadzenie regulacji gwarantujących udział opozycji w komisjach rewizyjnych może poprawić jakość nadzoru nad działalnością samorządów.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Wzmocnienie autonomii dochodowej samorządów poprzez wprowadzenie szerszego katalogu dochodów własnych, w tym podatków i opłat lokalnych, co pozwoli na większą niezależność finansową i elastyczność w realizacji zadań publicznych.
2. Przeprowadzenie kompleksowej analizy i reformy systemu finansowania samorządów, uwzględniającej zasadę adekwatności dochodów do zadań, co zapewni stabilność finansową i umożliwi samorządom dostosowanie wydatków do zmieniających się potrzeb lokalnych społeczności.
3. Ustanowienie stałego formatu współpracy między rządem a samorządami, który umożliwi regularne konsultacje i dyskusje na temat kluczowych zmian legislacyjnych, co przyczyni się do lepszego uwzględnienia interesów lokalnych w procesie tworzenia prawa.
4. Wprowadzenie systemu przewidywalnych transferów pionowych, które będą oparte na merytorycznych kryteriach, co pozwoli samorządom na większą swobodę w wydatkowaniu środków oraz wsparcie w realizacji lokalnych projektów rozwojowych.