BUDŻETOWY S.O.S. Jak wyprowadzić finanse publiczne na prostą w ciągu 3 lat. Diagnoza, narzędzia, plan działania
Data publikacji: 20/01/2026
Tematyka: Administracja publiczna | Ekonomia | Podatki | Polityka | Prawo
Link źródłowy: kliknij tutaj
Informacja prasowa: kliknij tutaj
Skopiuj link do raportu
Streszczenie
Streszczenie
Raport Warsaw Enterprise Institute i Forum Obywatelskiego Rozwoju przedstawia kompleksową diagnozę kryzysu finansów publicznych Polski oraz proponuje konkretne rozwiązania naprawcze na lata 2026–2029. Autorzy wskazują, że głównym problemem jest nadmierny wzrost wydatków sektora publicznego, przekraczający 50 proc. PKB, co w połączeniu z rekordowym deficytem budżetowym (6,8 proc. PKB w 2025 r.) i rosnącym zadłużeniem, grozi destabilizacją finansową kraju. Szczególnym wyzwaniem jest kryzys demograficzny skutkujący systemowym zagrożeniem dla obecnego modelu emerytalnego – prognozy wskazują na znaczny spadek stopy zastąpienia, co oznacza istotne obniżenie świadczeń emerytalnych.
Strategia reform opiera się na czterech filarach: głębokiej reformie transferów socjalnych z wprowadzeniem kryterium dochodowego w świadczeniach typu „Rodzina 800+” oraz likwidacji trzynastej i czternastej emerytury; urealnieniu systemu emerytalnego poprzez wyrównanie wieku emerytalnego do 67 lat; mobilizacji majątku państwowego przez prywatyzację i zniesienie moratorium na sprzedaż państwowej ziemi; a także uszczelnieniu systemu podatkowego, szczególnie ograniczeniu luki VAT bez podnoszenia obciążeń podatkowych.
Raport rekomenduje także racjonalizację zatrudnienia i wynagrodzeń w sektorze publicznym, w tym zamrożenie nominalnego funduszu płac oraz ograniczenie liczby etatów poprzez cyfryzację administracji. Autorzy podkreślają, że naprawa finansów publicznych to klucz do trwałego wzrostu gospodarczego, wyższych emerytur, podwojenia realnych płac oraz ochrony wartości oszczędności obywateli. Alternatywą jest utrata suwerenności gospodarczej i obniżenie standardu życia w najbliższych dekadach.
Wnioski
Wnioski
1. Niezbędna jest ponadpartyjna zgoda polityczna i konsensus społeczny w zakresie reform fiskalnych, zwłaszcza w kontekście konsolidacji budżetowej oraz racjonalizacji wydatków publicznych, aby skutecznie przeciwdziałać narastającemu deficytowi i poprawić wiarygodność finansów państwa.
2. Przeprowadzenie głębokiej reformy systemu emerytalnego, polegającej na ujednoliceniu wieku emerytalnego oraz przejściu z politycznych dodatków na trwałe, systemowe podwyższenie świadczeń opartych na dłuższej aktywności zawodowej, jest kluczowe dla zapewnienia stabilności i adekwatności przyszłych emerytur.
3. Racjonalizacja zatrudnienia i płac w sektorze publicznym, w tym wprowadzenie zamrożenia funduszu płac oraz wdrożenie zasady „1 za 2” przy jednoczesnej cyfryzacji procesów administracyjnych, stanowi efektywny sposób na znaczące ograniczenie kosztów funkcjonowania państwa bez negatywnego wpływu na jakość świadczonych usług.
4. Zwiększenie efektywności systemu podatkowego, zwłaszcza poprzez uszczelnienie ściągalności VAT oraz eliminację szarej strefy, jest kluczowym źródłem zwiększenia dochodów publicznych bez konieczności podnoszenia obciążeń podatkowych na legalnie działające podmioty gospodarcze.
5. Odejście od powszechnych, uniwersalnych programów socjalnych na rzecz ukierunkowanego wsparcia opartego na kryterium dochodowym poprawi sprawiedliwość społeczną oraz pozwoli na znaczące oszczędności budżetowe, które mogą zostać przeznaczone na bardziej efektywne inwestycje publiczne.
6. Stabilizacja długu publicznego i ograniczenie kosztów jego obsługi przyczyni się do obniżenia stóp procentowych kredytów dla przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, co z kolei pobudzi inwestycje oraz wzrost produktywności, prowadząc do długoterminowego wzrostu gospodarczego i realnego wzrostu płac.
Główne rekomendacje
Główne rekomendacje
1. Przeprowadzenie głębokiej reformy systemu transferów socjalnych poprzez wprowadzenie kryteriów dochodowych w programie „Rodzina 800+” oraz likwidację politycznych dodatków emerytalnych, takich jak 13. i 14. emerytura, co pozwoli na bardziej celowane i efektywne wsparcie społeczne oraz ograniczenie niepotrzebnych wydatków budżetowych.
2. Przywrócenie równego wieku emerytalnego na poziomie 67 lat wraz z wdrożeniem systemowej waloryzacji świadczeń, co jest niezbędne w kontekście demograficznych wyzwań oraz zapewni długoterminową stabilność finansów publicznych i wyższe emerytury dla przyszłych pokoleń.
3. Zniesienie moratorium na sprzedaż państwowej ziemi rolnej oraz wprowadzenie mechanizmów rynkowych wspierających prywatyzację i wieloletnie dzierżawy z prawem pierwokupu, co zwiększy efektywność i konkurencyjność polskiego rolnictwa oraz przyniesie jednorazowe wpływy do budżetu państwa na poziomie dziesiątek miliardów złotych.
4. Racjonalizacja zatrudnienia i wynagrodzeń w sektorze publicznym poprzez zamrożenie funduszu płac na lata 2026–2027 z wyjątkiem medycznego personelu i żołnierzy liniowych oraz wprowadzenie zasady „1 za 2” w zatrudnianiu, wsparte cyfryzacją procesów administracyjnych, co przyniesie znaczące oszczędności oraz usprawni funkcjonowanie administracji publicznej.
5. Uszczelnienie systemu podatkowego poprzez efektywne ograniczenie luki VAT oraz uproszczenie i klarowne ujednolicenie systemu stawek podatkowych, co pozwoli na zwiększenie wpływów budżetowych bez potrzeby podnoszenia obciążeń podatkowych dla aktywnych zawodowo obywateli i przedsiębiorstw.
6. Utworzenie „Funduszu Redukcji Długu Narodowego”, do którego trafiałyby środki pozyskane z prywatyzacji państwowych aktywów, z ustawowym zakazem wykorzystywania tych środków na wydatki bieżące, co będzie sprzyjać skutecznemu i trwałemu oddłużeniu państwa oraz wzmocnieniu jego suwerenności finansowej.